harS

10, 13, 14, 15/05 > 20:30
11/05 > 18:00
50 min

Aydin Teker is een pionier in de Turkse hedendaagse danswereld. De choreografe werkt al meer dan 25 jaar in Istanbul, waar ze tegenwoordig ook les geeft binnen de afdeling hedendaagse dans van de universiteit. In haar recente werk confronteert ze de performer met een destabiliserende omgeving en gaat na in hoeverre zijn of haar lichaam zich kan aanpassen aan een buiten-gewone situatie. harS is een choreografie voor een danseres en een harp. Virtuoos bespeelt danseres en harpiste Ayşe Orhon het te veroveren ‘terrein'. Het duet bloeit open, ontdoet het instrument van zijn functionele identiteit en laat de pure beeldende kracht ervan aan het woord. Als een twee-eenheid bewegen danseres en object in een proces van voortdurende transformatie. Hun dans doet beelden ontstaan van een onvermoede schoonheid...

Regie
Aydin Teker

Choreografie
Aydin Teker, Ayşe Orhon

Performance
Ayşe Orhon

Muzikaal advies
Evrim Demirel

Kostuumontwerp
Ayşegül Alev

Lichtontwerp
Thomas Walgrave

Presentatie
Les Brigittines, Kunstenfestivaldesarts

Productie
Bimeras | iDans (Istanbul)

Coproductie
Festival Alkantara (Lisbon), Biennale Bonn, Baltoscandal Festival (Rakvere), Productiehuis Rotterdamse (Rotterdamse Schouwburg), Festival Culturescapes (Basel), Kunstenfestivaldesarts

Project gecoproduceerd door NXTSTP, met de steun van de Europese Unie

Back to top

Een ongewone relatie met een harp…

Een interview over harS met choreografe Aydin Teker en danseres/muzikant Ayşe Orhon.

Aylin Kalem

In je vorige voorstelling aKabi was de choreografie opgebouwd rond de relatie tussen een lichaam en schoenen met ongewoon hoge zolen. Nu verken je de relatie tussen een lichaam en een harp, dat een hoogreikend instrument is. Wat is in jouw choreografieën de motivatie achter het creëren van bijzondere relaties tussen objecten?

Aydin Teker: Ik denk dat het een neiging is die ik over heb gehouden aan de compositie-workshops die ik doe met mijn studenten. Ik vraag ze om het idee van een relatie met een object te onderzoeken. Ik weet dat ik zeker niet aan een project begin met het idee in mijn achterhoofd om een relatie tot een object te creëren, maar toch gebeurt dat. Anderzijds beschouw ik de harp niet als een object, maar eerder als een personage, een erg sterk personage zelfs. Ik heb het gevoel dat Ayşe geen solo, maar een duet danst. Ze gaan alletwee een relatie met elkaar aan.

Toen ik begon te werken met de harp, had ik serieuze problemen met de schoonheid van het instrument. Alles wat ik deed bleek te mooi te zijn, omdat de harp een erg esthetisch karakter heeft. Haar schoonheid verontrustte me. Ik denk dat ieder werk wat tijd nodig heeft om zichzelf te openbaren en ons te leiden. Ik denk dat je moet wachten op dat moment. Ik begrijp het idee van even snel iets creëren niet, omdat ik graag focus op het onderzoek, de tijd die ik met Ayşe doorbreng in de studio, het verkenningsproces, het elkaar vergezellen in de richting van een ontdekking. Anders wordt creëren een product-georiënteerde bezigheid; er moet iets zijn dat het werk in leven houdt.

Wat is jouw creatieve manier van werken?

Aydin Teker: Fysiek doe ik niet zo veel. Ik kijk naar Ayşe en praat veel. Iemand vroeg me eens of ik iets voor ogen heb voordat ik aan het creatieproces begin. Het antwoord is nee, ik denk zeker niet na over of stel me niet voor hoe het werk zal uitdraaien. Ik ben alleen maar nieuwsgierig naar de uitkomst van het proces. Voor deze voorstelling had ik aanvankelijk geen enkel idee. Ik wist niet hoe ik de schoonheid van het instrument moest overwinnen.

Wat deed je besluiten om met een harp te werken?

Aydin Teker: Ik had in Engeland al een voorstelling gemaakt met een contrabas. Ik wist dat Ayşe een achtergrond als harpiste had en dat ze het instrument in geen tijden meer had aangeraakt. Tijdens een gesprek met haar kwam het idee naar boven om iets met een harp te doen. Dat was een belangrijk moment. Daarna ging ik naar Parijs en ik kocht een gigantisch instrument zonder verder na te denken over het project. Dit deed ik ook met de schoenen voor aKabi. Van zodra ik het idee had, begon ik te zoeken naar die schoenen. Ik besteedde niet veel tijd aan het nadenken over de “ wat-als”-en. Toen we de harp ontvingen, hadden we nog niet de werkomstandigheden die we nu wel hebben. We waren op zoek naar studio’s. Het was zwaar om de harp overal mee naartoe te slepen. Op een keer liepen we in de nauwe straten van Istiklal, en Ayşe droeg de harp. We kwamen een jonge vriend van haar tegen, en hij bood ons zijn hulp aan. Toen hij doorkreeg hoe zwaar het instrument was, ging hij letterlijk op de loop. De omstandigheden waren erg zwaar voor ons. Uiteindelijk vonden we een studio om in te werken, maar de temperatuur was te hoog voor de harp en de snaren bleven maar breken. Mijn motivatie om door te gaan vloeide voort uit de relatie de we ontwikkelden met het instrument. Het instrument leidde ons naar de ontdekking van mekaars grenzen. Het proces is overweldigend. We hebben nu al bijna twee jaar aan dit project gewerkt.

Aanvankelijk vond ik dat Ayşe het instrument ook moest bespelen, aangezien ze zowel muzikant als danser is. Maar ik realiseerde me dat ik het stuk niets kon opleggen. Het is de voorstelling zelf die besluit wat noodzakelijk is. Dat besef is met de jaren gekomen. Ik heb ook geleerd dat als ik geen probleem of een obstakel inbouw, de voorstelling geen enkele richting heeft.

In jouw creaties is dit probleem of obstakel doorgaans fysiek. Je focust niet op maatschappelijke kwesties, of politieke boodschappen.

Als ik een boodschap zou willen overbrengen, dan zou ik dat gewoon zeggen – ik zou er geen voorstelling van maken. Ik ben er vooral op uit om voorbij te gaan aan esthetische en fysieke beperkingen. We weten al wat we hebben, en wat als mooi wordt beschouwd. Ik ben op zoek naar de dingen die daaraan voorbij gaan.

In zowel aKabi als in harS zorgt de relatie die je creëert met een object ervoor dat het lichaam transformeert. Het object wordt een verlengstuk van het lichaam. Zo bekeken is je benaderingswijze erg technologisch.

Ja, dat klopt. Hoewel ik niet start met dat idee, kom ik er op één op andere manier wel bij uit. Het lichaam moet een bepaalde techniek ontwikkelen om zichzelf aan te passen aan nieuwe verlengstukken. Het lichaam moet kracht bezitten, het zenuwsysteem moet de nieuwe conditie waarnemen, en de persoon moet de nieuwe staat van zijn accepteren.

Wat voor ervaring had je in relatie tot de harp? Niet als ‘ normale’ muzikante, maar als een danser/muzikant? Hoe veranderde dit je waarneming?

Ayşe Orhon: Ik was erg jong toen ik met mijn muziekopleiding begon, maar ik heb mezelf nooit als een muzikant beschouwd. Aan het begin van het project zei ik Aydin Teker dat ik geen muzikant was. Maar ik denk daar nu anders over. Tijdens het project heb ik alles wat ik heb moeten leren als muzikant, terug in mijn herinnering moeten roepen en verder ontwikkeld. Ik denk dat muziek en dans op elkaar lijken: ze spreken alletwee lichaam en geest aan, en ze leggen beide een gelijkaardige weg af in de richting van de expressie, de ene in de vorm van geluid en de andere in de vorm van beweging. In dit project bestaan die twee paden naast elkaar. In het begin benaderde ik de harp met zachte hand, ik was bang dat ze zou vallen en kapot zou gaan. Maar toen ik haar afmetingen en gewicht beter begon te kennen, begreep ik haar taal ook beter. Hoe minder bang ik werd, hoe meer ik haar mogelijkheden ontdekte. Maar het duurde lang voor ik tot dat punt kwam. Door naast en recht voor het instrument te staan dat ik jarenlang zittend op een stoel had bespeeld, ontwaakte er in mij een nieuwsgierigheid om verschillende relatievormen ermee te ontwikkelen. Ik had veel vragen, zoals “zou ik haar op kunnen tillen, wat zou er gebeuren als ik haar ondersteboven zou houden, zou ik in haar passen?” Iedere nieuwsgierigheid leidde me naar nieuwe ideeën en nieuwe problemen. Aydin Tekers geduld en voorzichtigheid zijn erg belangrijk voor me. Ik ben nogal ongeduldig, ik wil mijn wensen of haar suggesties op een spontane manier uitvoeren, maar dit is niet de juiste manier. Je moet erg zorgvuldig en systematisch te werk gaan.

Hoe was het vanuit fysiek oogpunt om je virtuositeit te ontwikkelen terwijl je tegelijkertijd met zo’n zwaar en massief instrument moet omgaan?

Ayşe Orhon: Op het podium zijn we rivalen van elkaar. Ik ben dan niet zozeer iemand die zich de bewegingen eigen maakt die uitgevoerd moeten worden, maar iemand die probeert te bestaan binnen deze rivaliteit. Misschien is het wel deze vorm van competitie die al die ‘virtuoze’ materialen genereert.

Wat was als danser jouw rol binnen het creatieproces?

Ayşe Orhon: Ik nam de positie van tegenstander in. Ik had eerder een achtergrond als choreografe dan als danser. Het eerste project waarvoor ik samenwerkte met Aydin Teker heette Density. Ik werd veronderteld de rol van Kelly Knox te dansen. Dat was een interessante ervaring voor me omdat ik niet gewend was om een rol te leren die al vastgelegd was. Maar deze vorm van creëren is moeilijker. De choreografische signatuur is van Aydin Teker, maar tegelijkertijd ben ik ook niet iemand die alles doet wat haar gezegd wordt; ik doe eerder dingen die niet gezegd worden. Ik kan mezelf er niet van weerhouden om mijn gedachten en verlangens uit te drukken. Maar tijdens de repetities waren we met drie. Aydin Teker deed een stap, ik ontwikkelde die dan, en de harp deed een volgende stap in de richting van de creatie.

Back to top

Aydin Teker is een Turkse choreografe en danslerares. Pas afgestudeerd aan het Nationaal Conservatorium van Ankara in 1973 wordt ze danseres bij de Nationale Opera van Ankara. In 1976 krijgt ze een studiebeurs en trekt ze naar Londen en nadien naar de VS. Ze behaalt haar BFA en MFA aan de Tisch School of the Arts van de New York University. In 1982 keert ze terug naar Turkije waar ze als lerares moderne dans begint te werken aan de Mimar Sinan University. In 1993 behaalt ze daar haar bekwaamheidsdiploma (gelijkwaardig aan het doctoraat) en in 2001 verkrijgt ze de titel van "professor". In 1993 krijgt ze een onderzoeksbeurs (Fullbright) en trekt ze opnieuw naar New York om nieuwe ontwikkelingen te onderzoeken rond lichaamstheorieën. Haar choreografieën en 'in situ' werken waren in veel landen te zien. Onder die verschillende projecten maakte Density een opgemerkte verschijning op het 22e Zurich Theaterspektakel, en haar laatste creatie aKabi werd gelauwerd op verschillende gerenommeerde festivals. Aydin Teker is momenteel werkzaam aan het departement "moderne dans" van de Mimar Sinan Fine Arts University van Istanbul.

Terwijl ze werkzaam was in de muziekwereld (harp) en in de sport (synchroon zwemmen) is Ayşe Orhon danslessen blijven volgen, om uiteindelijk in juni 2001 af te studeren aan de DansAkademie/EDDC (Arnhem-Düsseldorf). Vijf jaar eerder werkte ze reeds aan verschillende projecten, haar eigen choreografieën en video-installaties. Toen ze als gastprofessor werkzaam was in drie verschillende universiteiten van Istanbul en in het Nationaal Centrum voor Hedendaagse dans van Angers in Frankrijk, heeft ze vanaf 2002 ook samengewerkt met Aydin Teker en met de Franse choreografe Emmanuelle Huynh. Voorts heeft Ayşe Orhon de CATI Contemporary Dance Artists Association» (2004) opgericht en nog recentelijker de AMBER - Association for Process-based Arts".

Back to top