Ikọ

The Diasporic Schools - Online

Over Ikọ

Ikọ is een reeks podcasts bedacht en ontworpen door kunstenares Otobong Nkanga en curator Sandrine Honliasso. Ikọ weerspiegelt Nkanga’s voortdurend evoluerende project Carved to Flow, dat in 2017 van start ging. Carved to Flow fungeert als een ondersteunende structuur voor projecten die sociale, economische en culturele initiatieven in geografisch geïsoleerde regio’s stimuleren. Ikọ werd bedacht als een elastische ruimte die verschillende geografische zones wil verenigen, onderzoeksvelden van specifieke studieobjecten wil samenbrengen en heterogene praktijken met elkaar in verband wil brengen om nieuwe lezingen van de wereld uit te lokken, nieuwe mogelijkheden te verkennen om relaties op te bouwen en goederen te creëren. Door een brede waaier aan stemmen samen te brengen die reageren op verschillende auditieve input, wil Ikọ onze houding ten opzichte van hedendaagse culturen en artistieke praktijken opentrekken alsook een pluraliteit aan stemmen een klankbord geven.

Credits

Presentatie: Kunstenfestivaldesarts

Founders: Otobong Nkanga, Sandrine Honliasso
Curator: Sandrine Honliasso
Geluidsontwerper: Giocomo Turra
Grafisch ontwerper: Antonin Faurel
Klankmontage: Octave Broutard

De podcast Ikọ is gecoproduceerd en gesteund door: Kunstenfestivaldesarts in het kader van The Diasporic Schools en Carved to Flow

Releases op

07.10
Episode 1

14.10
Episode 2

21.10
Episode 3

28.10
Episode 4

Publiek programma

Otobong Nkanga en Sandrine Honliasso zullen op 01.11 in gesprek gaan rond Ikọ in het kader van het Publiek programma.

Ikọ op het web

ikoflow.com

Aflevering 1

Repairing bodies and land with Aisha Conté

07.10
Ikọ Zone gast: Adelle Nqeto
Taal: Frans

In deze eerste aflevering maken we kennis met Aisha Conté, oprichtster van Nyara, een merk en een winkel van fyto-aromatherapeutische producten en juwelen, gevestigd in Senegal. Otobong Nkanga gaat in gesprek met Aisha Conté, doctor in de farmaceutische wetenschappen die ons haar levensverhaal onthult. Waar ze aanvankelijk in de farmaceutische industrie aan het werk was, onderzoekt en ontwikkelt ze naderhand huid- en gezondheidsproducten gemaakt van lokale ingrediënten. Aisha Conté licht de verschillende aspecten van Nyara toe en hoe ze verweven zijn met sociale, economische en milieugerelateerde structuren, zowel in de Senegalese context als op wereldschaal. In het tweede deel van deze podcast presenteert Sandrine Honliasso Ikọ Zone – een onderdeel van de aflevering, waarin een muzikant.e, dichter.es of schrijver ons in hun wereld uitnodigt. In deze eerste aflevering luisteren we naar een geluidsinterventie van de Zuid-Afrikaanse, in Berlijn wonende zangeres en tekstschrijfster Adelle Nqeto.

Aflevering 2

Fashion and ethics met Aboubakar Fofana en Gozi Ochonogor

14.10
Ikọ Zone gast: Nola Cherri
Taal: Engels

In deze aflevering leidt Otobong Nkanga een gesprek in tussen mode-ontwerpster Gozi Ochonogor en multidisciplinair artiest en designer Aboubakar Fofana. In het gesprek zullen ze dieper ingaan op hoe ze elk hun eigen textielpraktijk vormgeven en integreren in de mode-industrie en in een duurzaam productieproces. In het gesprek komen ook hun opvattingen over stoffen en mode als een plaats voor gemeenschapsvorming en -ondersteuning aan bod. In de Ikọ Zone luisteren we naar Nola Cherri, een zangeres, songwriter en visueel artieste uit Parijs.

Aflevering 3

Food care in time of crisis met Ashna Afroze Ahmed
21.10
Ikọ Zone gast: Skye Arundhati Thomas

In deze aflevering knoopt Otobong Nkanga een gesprek aan met de biologische Urban Food Grower Ashna Afroze Ahmed, oprichtster van Prakriti Farming, een organisatie die werkt rond duurzame landbouw in Dhaka, Bangladesh. Covid-19 deed wereldwijd sociale ongelijkheden toenemen en legde de groeiende, ongelijke toegang tot individuele, levensbelangrijke noden bloot. Deze aflevering neemt het voorbeeld van Prakriti Farming om na te denken over de solidariteitsacties en -initiatieven in crisissituaties. In de Ikọ Zone zullen we luisteren naar een verhaal dat geschreven en voorgelezen wordt door Skye Arundhati Thomas, een schrijfster en uitgeefster die in Mumbai woont.

Lichamen, Adem en Bling in een Concert met de Wereld

Door Diana Campbelle Betancour

Otobong Nkanga’s poëtische werk zet onze lichamen in een concert met de polyfonische en vaak melancholische akkoorden van de wereld, haar verhalen en hun subteksten. Haar werk heeft het bijzondere vermogen om woorden die diep in onze psyche liggen, naar buiten te lokken door de weg vrij te maken voor een gesprek dat op een krachtige en simultane manier zowel herinnering als voorspelling van (toekomstige) herinneringen doet opvonken. Het inspireert ons om onze eigen unieke stem te vinden en te uiten in onze eigen termen, en deze te transformeren door te luisteren naar die stemmen die door de tand des tijds misschien verloren gingen.

Nkanga’s praktijk is op een bijzondere manier welbespraakt, in de vele betekenissen van deze complexe en ingewikkelde wereld. In een artikel uit 2007 van Lynette Clemetson in de New York Times The Racial Politics of Speaking Well, wijst de auteur erop dat wanneer witte mensen het woord ‘welbespraakt’ gebruiken om naar zwarte mensen te verwijzen, het “een ondertoon van verwondering, en zelfs verbijstering in zich kan dragen… dit soort ondertoon is inherent beledigend omdat het suggereert dat de ontvanger van het ‘compliment’ opvallend verschilt van andere zwarte mensen… deze stelling suggereert dat de meeste zwarte mensen niet over het vermogen beschikken om deel te nemen aan een eloquente uiteenzetting, daar waar automatisch verondersteld wordt dat witte mensen welbespraakt zijn.” [1] Otobong Nkanga groeide op tussen Nigeria, Frankrijk, Nederland en is momenteel gevestigd in België. Ze gooit dit “misplaatste compliment” als een klap in het gezicht van de “welbespraakte elite”, waarmee ze het scherpe inzicht blootlegt dat het niet geloofwaardig is om de wereld te begrijpen of de brede mogelijke (vocale) verscheidenheid van menselijke emoties te doorzien aan de hand van Oxford of Princeton-Engels. Het is met andere woorden onmogelijk de wereld te vatten vanuit een gesloten kader dat geen ruimte laat voor inmenging van andere invalshoeken.

De performance van een woord kan veel meer betekenis oproepen dan het louter af te lezen op de manier waarop de experten van de dominante taal beweren dat het moet klinken. Mensen die “een accent hebben” en zodus grammaticale structuren gebruiken die niet in overeenstemming zijn met het “Engels”, kunnen de wereld begrijpen vanuit verschillende kaders. Gebroken Engels is één van de meest lyrische vormen van creatieve synthese, wanneer een nieuwe taal samengesteld wordt vanuit een vruchtbare ruimte tussen bestaande talen. En, hoe men beweegt wanneer men zich vreemde woorden eigen maakt. Nkanga incorporeert gebroken Nigeriaans Engels in verschillende van haar werken, en spreekt dus over het soort Engels dat in dit essay gebruikt wordt en hoe ontoereikend dit Engels is om een aantal van de emoties die ze wil overbrengen uit te drukken.

Binnen verschillende Afrikaanse kosmologiëen en mythologieën is welbespraaktheid diepgaand verbonden met het weer, de tijd, de aarde, de mensen en met de landbouw, een soort welbespraaktheid dat verstikt wordt door een vooringenomen perspectief van wit privilege, dat dehumaniseert en kennis minimaliseert die ver buiten het bereik ligt van iemand met een singuliere visie op de wereld.

In Nkanga’s wereldbeeld, dat ontglipt aan een laakbare positie van onwetendheid en zich openstelt voor andere perspectieven, “laat de welbespraaktheid iemand toe om in de wereld te bewegen en andere werelden te ervaren, het impliceert een beweging van ruimte en een stroom van ruimte, een ruimte van geaccumuleerde kennis om te bewegen, die ons toelaat om op meerdere plekken te zijn door verwoording en beweging.”[2]

Het Engelse woord “articulate” heeft zijn wortels in de Latijnse term ‘articulus’, wat letterlijk vertaald klein verbindingsstukje betekent. Nkanga’s werk kan beschouwd worden als een articulus tussen het extern zichtbare en het microscopisch onzichtbare. Op conceptueel niveau gaat het over de massa van een berg of de leegte van een mijn tot een vlekje op een mineraal dat door onze huid wordt geabsorbeerd wanneer we cosmetische en farmaceutische producten gebruiken. Datzelfde mineraal kan ook teruggevonden worden in de ondergrond van één van haar tekeningen of installaties. Wanneer we het woord (articulate) gebruiken als een adjectief, is Nkanga’s praktijk welbespraakt in haar eloquentie en vermogen om heldere lichaamstaal in verschillende talen (inclusief haar moedertaal Ibibio, Engels, gebroken Nigeriaans Engels, Frans, Vlaams en Yoruba) te gebruiken om zo complexe concepten te verbeelden door verschillende referenties uit de geschiedenis te verbinden met persoonlijke ervaringen. Wanneer we ‘articulate’ als een werkwoord gebruiken, dan articuleert haar werk de verhalen van de vele onzichtbare handen die onze planeet verdraaid hebben, die vorm hebben gegeven aan de vormeloosheid en een stem aan de stemmelozen in haar performances, tekeningen, tapijten, sculpturen, video’s en installaties. De verschuiving van vorm naar woord naar adjectief is de geometrie van vorm en ruimte. In de architectuur die Nkanga aanhaalt als een terugkerende bron van inspiratie, wordt de term highly articulated aangewend voor werk dat opgebouwd is als een volledige vorm waarvan de afzonderlijke delen naadloos samenvloeien. Elk deel onderscheidt zich duidelijk in zijn afzonderlijkheid evenwel als in zijn samenhang met het geheel. Nkanga belicht de periodes uit de geschiedenis die landschappen modelleerden en die de oppervlakte van de aarde weggraasden. Ze tilt hiervoor de gordijnen op die voor ongerepte, waargenomen schoonheid hangen; een weelderig woud zou bijvoorbeeld bemest kunnen worden met massagraven die het gevolg zijn van genocidegruwelen.

Tekst geschreven door Diana Campbelle Betancour,
In het kader van de tentoonstelling Uncertain Where the Next Wind Blows, 13.11.2020 — 31.01.2021, Henie Onstad Kunstsenter (Norway)

[1] Clemetson, Lynette. “The Racial Politics of Speaking Well.” The New York Times, 4 Februari, 2007. https://www.nytimes.com/2007/02/04/weekinreview/04clemetson.html.

[2] Otobong Nkanga, telefoongesprek met de auteur, 13 augustus 2020

Bios

Otobong Nkanga en Sandrine Honliasso

Otobong Nkanga (*1974, Kano, Nigeria) begon haar kunststudies aan de Obafemi Awolowo Universiteit in Ile-Ife, Nigeria, en zette ze later voort in Parijs aan de École Nationale Supérieure des Beaux-Arts. Ze was kunstenares-in-residentie aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam (2002-2004) en behaalde een Master in Performing Arts bij Dasarts, Advanced Research in Theatre and Dance studies, Amsterdam (2005-2008). Ze was ook kunstenares-in-residentie in het DAAD, Berlijn (2014) en in Martin Gropius Bau, Berlijn (2019). Nkanga’s werk verweeft installatie, textiel, performance, schilderkunst, tekenkunst, teksten en verhalen om een multisensoriële ervaring op te wekken. Haar werk komt veelal tot stand na een periode van intensieve research, om de veellagige doorsnedes tussen objecten en handelingen te ontwarren alsook de relatie tussen zorg en herstel. Door de notie land als een plaats van niet-thuishoren te onderzoeken, verleent Nkanga een alternatieve betekenis aan de sociale ideeën over identiteit. Paradoxaal genoeg, brengt ze herinneringen en de historische impact veroorzaakt door de mens en de natuur, aan het licht. Ze legt de inherente complexiteiten van grondstoffen zoals aarde en grond en hun potentiële waarde bloot, om zo verhalen op te roepen die met het land verbonden zijn. Nkanga stelde wereldwijd tentoon, met inbegrip van Documenta 14 (Griekenland en Duitsland), Biennale di Venezia (Italië), Sharjah Biennial (UAE) alsook solotentoonstellingen in het Museum of Contemporary Art, Chicago (USA) en Tate Modern (UK). Haar meest recente solotentoonstelling vond plaats in Zeitz Mocaa, Cape Town (RSA), en in Tate St. Ives in Engeland. Deze laatste tentoonstelling, From Where I Stand, is momenteel te zien in de Middelsbrough Institute of Modern Art. Nkanga was de kunstenares-in-residentie in 2019 in Gropius Bau in Berlijn, Duitsland, waar ze het project Carved to Flow verder ontwikkelde, en dat culmineerde in haar huidige solotentoonstelling There’s No Such Thing as Solid GroundEveneens in 2019 ontving Nkanga de Inaugural Lise Wilhelmsen Art Award en een Special Mention Award op de 58e International Art Exhibition van La Biennale di Venezia. Ze was laureate voor de Sharjah Biennial Prize in 2019, won de prestigieuze Peter-Weiss-Preis en ze ontving eveneens de Vlaamse Ultima Cultuurprijs in 2018. In 2017 werd ze bekroond met de Belgian Art Prize en in 2015 met de Yanghyun Prize.

Sandrine Honliasso is onafhankelijk curatrice en kunstcritica. Ze werkte als productie- en publiekswerkingsassistente bij Fondation Kadist (Parijs) en als hoofd communicatie bij het Instituut voor Hedendaagse Kunst Villeurbanne. Ze is auteur van Monologues, een digitaal platform dat zich toespitst op hedendaagse artistieke creatie. Ze was mede-curatrice van de tentoonstellingen Partout, mais pas pour très longtemps (2018, Lyon); Germination (2018, Dakar); Tongue on tongue, nos salives dans ton oreille (2019, Parijs), en curatrice van de tentoonstelling Baptiste Fertillet, Cutting/Slasher (2020, Nantes). Ze had een residentie in het onderzoeksprogramma RAW Académi (Germination, 2019; CURA, 2019) in het kunstencentrum RAX Material Company (Dakar). Momenteel werkt ze samen met Arian Leblanc aan de tentoonstelling D’ailleurs je viens d’ici, die gepresenteerd wordt in het voorjaar van 2021 in La Comédie de Caen.

Aflevering 1

Repairing bodies and land met Aisha Conté

Aïsha Conté is doctor in de farmaceutische wetenschappen en gediplomeerd aan de Universiteit Cheikh Anta Diop in Dakar (Senegal). Ze werkte in verschillende sectoren die verband houden met gezondheidszorg, fytotherapie incluis. Als echte Pan-Afrikaanse en oprichtster van het merk Nyara, meent ze dat Afrika zich op eigen kracht kan en moet ontwikkelen, aangezien het continent bezaaid ligt met grondstoffen die vragen om exploitatie. Met een ecologische en natuurgetrouwe aanpak, wil ze haar passie voor kwaliteitsproducten die in afrikaanse landen vervaardigd worden zien bloeien en dit in een tijdperk waarin hoe langer hoe meer kritiek wordt geuit tegen het gebruik van chemische producten die schadelijk zijn voor de gezondheid in cosmetica en medicijnen. Aïsha Conté is een vrouw die bruist van engagement en die zich inzet voor verschillende sociale zaken en die meer specifiek verband houden met gezondheidszorg en hygiëne van Afrikaanse bevolkingsgroepen: depigmentatie van de huid van vrouwen en de vervuiling die gepaard gaat met plastieken verpakkingen zijn hiervan de meest sprekende voorbeelden. In haar persoonlijke strijd voor de bevordering van de Afrikaanse culturen, wil ze zowel direct als indirect een boodschap uitsturen dat het uiteindelijk de vrouwen zijn die de ontwikkeling van het Afrikaanse continent in handen hebben en zullen doorvoeren!

De muziek van Adelle Nqeto vloeit voort uit de blik van een introverte observatrice, gepassioneerd door melodieën en verhalen. Het werk van Adelle Nqeto zit geworteld in de Zuid-Afrikaanse folk, waagt zich ook aan jazz, indie en aan popmuziek en ontrafelt niet alleen de menselijke natuur maar toont evenzeer hoe mooi het menselijke bestaan kan zijn. Haar muziekstijl kreeg dus niet toevallig de term Alternatieve Afrikaanse Folk toegekend. Vandaag woont Adelle Nqeto in Berlijn en wijdt ze haar tweede album Home (uitgekomen in mei 2019) aan vragen over sociale rechtvaardigheid in Zuid-Afrika, door de lens van een native muzikante die zich tot haar volk richt. Voor haar volgende concertenreeks wordt Adelle Nqeto vergezeld door de Zuid-Afrikaanse muzikanten Robin Brink (drum en percussie) en Tsepo Kolitsoe Pooe (chello). Samen creëert het trio een auditief landschap vertrekkende vanuit organische en elektronische elementen die de zacht-bittere melodieën, gecomponeerd door Adelle Nqeto ondersteunen om haar dagelijkse leven te illustreren.

Aflevering 2

Fashion and ethics met Aboubakar Fofana en Gozi Ochonogor

Aboubakar Fofana is een multidisciplinair kunstenaar en designer, geboren in Mali en opgegroeid in Frankrijk. De media waarmee hij hoofdzakelijk werkt omvatten kalligrafie, textiel en natuurlijke verfstoffen. Hij is bekend van het werk waarmee in hij West-Afrikaanse indigo kleurtechnieken verkwikt en herdefinieert en zijn grote aandacht voor de bewaring en herinterpretatie van traditioneel, West-Afrikaans textiel en natuurlijke verftechnieken en -materialen. Fofana’s werk vloeit voort uit een diep spiritueel geloof dat de natuur heilig is en dat uit respect voor dit heiligdom, we het immense en sacrale universum kunnen bevatten. Zijn onbewerkte materialen komen uit de organische wereld, en zijn praktijk draait rond de natuurlijke cycli met thema’s zoals geboorte, verval en verandering, en de tijdelijkheid van de materialen waarmee hij werkt. Hij ziet het concept en de uitvoering van zijn werk als een vorm van spirituele handeling, die hij deelt met het publiek. Fofana is momenteel nauw betrokken bij de oprichting van een boerderij in samenwerking met de plaatselijke gemeenschappen in het district Siby in Mali. Hierbij zijn de twee types van West- Afrikaanse inheemse indigo de sleutel voor een permacultuur-model dat gestoeld is op lokaal voedsel, medicijnen en kleurstofplanten. Met dit project wil Fofana bijdragen aan de hergeboorte van gefermenteerde indigokleuringen in Mali en ver daarbuiten. Tot op vandaag is dit project het grootste waaraan de kunstenaar heeft gewerkt.

aboubakarfofana.com

Gozi Ochonogor is Creative Director van U.Mi-1 (uitgesproken als you.me.one), een merk waarvan in de collecties invloeden vanuit de Nigeriaanse cultuur vermengd zijn met Britse en Japanse esthetiek: plekken in de wereld waar ze zich thuisvoelt. Gozi is ervan overtuigd dat onze gelijkenissen ervoor zorgen dat we onze verschillen op prijs beginnen te stellen. Gozi studeerde Software Ingenieur aan Imperial College in Londen en menswear design aan Central School of Fashion in Londen. Ze kwam in contact met kunst toen ze voor de galerij Anthony Reynolds werkte. Gozi verkent als scherpzinnige patroonsnijdster vormen in de hedendaagse kunst en in het bijzonder in de architectuur en het kubisme die beiden blijk geven van ingenieuze constructies. Ze benadert maatwerk als een ingenieur – met een geestdrift voor perfectie en aandacht voor detail. Ze is gepassioneerd door de heropleving en evolutie van Nigeriaanse textieltradities. Het merk U.Mi-1 is wereldwijd verkrijgbaar.

umi1.co.uk

De zoektocht van Nola Cherri spitst zich toe op de transformatie van geluid, van diens akoestische klank tot een evolutie van experimentele Afro-techno. Vanuit deze grondstof, waarvan ze de vorm bewerkt, vloeien fabrieksgeluiden voort. Deze stukjes muziek ontstaan uit een werkproces dat aan de lopende band plaatsvindt, met een focus op zeer eenvoudige ritmes zoals die van een naaimachine, die van een draad die kronkelt onder druk van de naald of van huid die zich uitrekt wanneer ze gebruind is. Kledij is een tweede huid, spreekt voor ons, is onze identiteit waarover we zelf beslissen. Nola Cherri is een onomkoopbare predikster van tweedehandskledij en ziet in up-cycling een manier om de keten van het kapitalisme en de industrialisatie van textiel te doorbreken, aangezien ze zowel ecologische als humane schade aanrichten.

Nola Cherri op Soundcloud

Episode 3

Food care in time of crisis met Ashna Afroze Ahmed

Ashna Afroze Ahmed is een Stedelijke Voedsel Teelster en de oprichtster van Prakriti Farming. Ze gelooft dat een duurzame landbouw en een gezonde levensstijl een gezonde generatie kan genereren die op lange termijn voedselzekerheid en -bescherming kan garanderen. Ze werkte voor verschillende stadslandbouwprojecten in de stad Dhaka en andere zones in stadsperiferieën sinds de oprichting van haar bedrijf in 2017. Ze is lid van de Wereldvoedselbank, American Urban Farming Forum en IPC (Indian Permaculture Institute). Ze beheert de Facebookpagina MummyYummy, waarop ze recepten voor een gezond kinderdieet post. Ze is actief lid van de Urban Farming Forum van Singapore, Maleisië en Bangkok. Community Farming behelst een ander deel van haar werk. Het bestaat erin natuurlijk gekweekte voeding te produceren, landbouwer·ster·s op te leiden tot micro onderne·e·m·er·ster·s, markttoegang te verlenen aan het voedsel dat door haar gemeenschap wordt geteeld en dit voedsel eveneens direct te verkopen aan de stedelijke consument tegen een eerlijke prijs. Momenteel zijn er 35 mannelijke en 20 vrouwelijke landbouwer·ster·s tewerkgesteld in de collectieve boerderij. In 2019 ontving ze van de Wereldbank, IFC, de eerste prijs in de top 5 van onderneemsters die verandering teweegbrengen door het versterken van de toegang tot de markt voor vrouwelijke bedrijfsleidsters. In haar 10 jaar lange carrière bouwde ze ervaring op in projectmanagement, bedrijfsontwikkeling en verkoop en marketing in zowel locale als multinationale bedrijven. Ze werkte voor Chevron Bangladesh (Olie & Gas) en voor Beximco Media. Ze werkte als inhoudelijk redactrice voor Bangladesh Brand Forum Magazine en als medewerkster onderzoek en communicatie voor een Marketing Firmin UK. Ze studeerde af aan de Universiteit van Delhi.

prakritifarming.com

Skye Arundhati Thomas is een auteur en uitgeefster, gevestigd in India. Ze schrijft voor The London Review of Books, Artforum, Frieze, ea. Ze is hoofdredactrice van Akademi Mag en levert bijdragen als redactrice aan The White Review. In haar werk besteedt ze bijzondere aandacht aan hedendaagse politiek, cultuur, en aan de geschiedenis van Zuid-Azië. In haar eigen fictiewerk is ze geïnteresseerd in kwetsbaarheid, portretten en tederheid.

skyearundhati.com