TREMOR

Es ist immer Krieg.

Flagey
  • 21/05 | 19:30
  • 23/05 | 19:30
  • 25/05 | 17:30
  • 26/05 | 21:30

€ 8 / € 6
92 min
IT, DE, NL, EN, IS, FR, Lomongo > FR / NL

Ontmoet de filmmaakster na de vertoning op 23/05

De cinema van Annik Leroy meandert door onbewuste en tastbare realiteiten. De Brusselse cineaste benadert film als een kunstobject, als een analoog oog van de auteur. Haar contemplatieve films en video-installaties laten een licht schijnen op de duistere schaduwkanten van de Europese geschiedenis. In 2017 komt Leroy naar het festival met de wereldpremière van haar nieuwste film, een erg persoonlijk werk dat barst van de referenties uit de (kunst)geschiedenis. TREMOR krijgt vorm door de stemmen die erin spreken: stemmen van dichters en gekken, van een moeder en een kind. Het zijn bespiegelende gedachten, spontane vertellingen of pakkende getuigenissen. We kijken naar plaatsen die we niet met zekerheid kunnen situeren, plaatsen waar de voortekenen van geweld voelbaar zijn en de littekens zichtbaar. Vreemde geluiden dringen het tafereel binnen. Het beeld vervormt, wordt poreus, vloeibaar zelfs. Plots komt de muziek opzetten en krimpt alles samen tot de aanwezigheid van een eenzame pianist … tot het weer openbreekt. TREMOR is een lichtgevoelige reis tussen herinnering en nachtmerrie.

Film geschreven & geregisseerd door
Annik Leroy

Met
Johan Bossers, Séraphina De Breucker, Guy Wouete

Camera, klank & beeldmontage
Julie Morel & Annik Leroy

Extra camera
Els van Riel

Klankmontage
Julie Morel & Frédéric Furnelle

Mixing
Frédéric Furnelle, A Sound studio

Geluidseffecten
Philippe Van Leer

Kleurcorrectie & titels
Michaël Cinquin, Charbon studio

Ondertitels
Sublimages & Boris Belay

Muziek
Giacinto Scelsi, Suite N°11 voor piano, uitgevoerd door Johan Bossers; Jupiter & Okwess International, Djwende Talelaka

Tekst
Pier Paolo Pasolini, Profezia; Ingeborg Bachmann, Malina; Fernando Nannetti; Barbara Suckfüll

Met de stemmen van
Maurizio Guerandi, Rúnar Bogason, Pungu Aaron, Ingeborg Bachmann, Alberto Moravia, Pier Paolo Pasolini, Sigmund & Anna Freud, Friedrich Zawrel, Herbert Fritsch

Met dank aan
Sven Augustijnen, Christophe Slagmuylder, Corinne Diserens, Stoffel Debuysere, Jean-Pierre Rehm, Eva Houdova, Michela Alessandrini, Isabelle Rey, Patrick Taliercio, Hans Martens, Félix Blume, Véronique Du Moulin, Jana Renate Illge, Rúnar Bogason, Simona Denicolai, Giulia Angrisani, Barbara Schild, Ruben Diwantessa, Vera Schlusmans, Marie Vermeiren, Alain Marchal, Fredji Hayebin, Alain Pinpin, Jana Coorevits, Sophie Gayerie

Verzekeringen
www.circlesgroup.com

Presentatie
Kunstenfestivaldesarts, CINEMATEK, Flagey

Productie
Cobra Films (Daniel De Valck & Anne Deligne), Auguste Orts (Marie Logie & Anne Goossens)

Coproductie
Kunstenfestivaldesarts, Centre de l’Audiovisuel à Bruxelles

Met de steun van
Vlaams Audiovisueel Fonds, Centre du Cinéma et de l’Audiovisuel de la Fédération Wallonie-Bruxelles, Vlaamse Gemeenschapscommissie

Back to top

TREMOR
Es ist immer Krieg.

TREMOR ontspringt aan de kennismaking met de ruige, wilde schoonheid van IJsland – een intense fysieke overrompeling. Die verlaten, soms verwoeste plekken doen sommige stemmen uit de film weergalmen. Ze verwijzen naar een subjectieve ervaring van geweld, vernieling en conflict. Van alle kanten breken vreemde en krachtige geluiden in. Geknetter, windstoten, opspattend water, gekraak … Al dat aardse lawaai boezemt angst in en biologeert.

Het woord ‘tremor’ verwijst zowel naar de nauwelijks waarneembare trillingen die een naderende vulkaanuitbarsting aankondigen als naar de onvrijwillige schokjes van het menselijk lichaam. De camera wordt een aards en gevoelig object dat die twee dimensies van de trilling – de uitwendige en de inwendige – weet te registreren. Het duo lichaam-camera raakt uit balans, verliest zijn zwaartepunt. Het hecht zich aan oppervlakten of verzinkt in ruimtes met vage contouren. De film registreert de ontelbare lichtschommelingen in een fysieke reactie, waardoor de diepte van het terrein en van de lichamen heel subtiel voelbaar wordt. Het zwart-wit dompelt ons onder in een dimensie waaraan realisme vreemd is. Wie een zwart-witfilm draait, kantelt in een andere dimensie en openbaart een visioen, in de artistieke betekenis van het woord.

TREMOR wil bijzondere stemgeluiden laten horen, met verschillende sociale en culturele achtergronden, met elk een heel eigen poëtische kracht. De keuze van die stemmen werd bepaald door de literaire, artistieke of intieme ontmoetingen die plaatsvonden tijdens het maken van de film. Nu eens een spontane conversatie, dan weer een uitgekiende sociopolitieke analyse of een literair perspectief: elke stem probeert zijn plaats in de wereld op te eisen.

‘Es ist immer Krieg’ is de ondertitel voor TREMOR. Vier woorden. Een gebalde, aan Ingeborg Bachmanns Malina ontleende zinsnede die allerlei interpretaties oproept. Ze verwoordt het innerlijke conflict en het verzet om vrede te nemen met voorbije en huidige oorlogen. Hier zijn geen beelden die in een conflict zijn gemaakt, want ieder moet zijn eigen beelden creëren.

“Malina: Dus je zegt niet meer: oorlog en vrede.
Ik: Nooit meer.
Hier is het altijd oorlog.
Hier heerst altijd geweld.
Altijd is er strijd.
Het is de eeuwige oorlog.”
Ingeborg Bachmann

De stemmen in de film spreken vijf talen. Sommige zijn bekend, zoals die van Pier Paolo Pasolini, Ingeborg Bachmann, Sigmund Freud en zijn dochter Anna. Andere zijn minder vertrouwd, zoals die van de krankzinnige kunstenaars Fernando Nannetti en Barbara Suckfüll, van wie het werk sinds kort erkenning krijgt in het art-brutmilieu. Sommige zijn fictieve stemmen, zoals die van de hoofdfiguur uit de roman Malina en van Ali, twee literaire personages. Andere stemmen behoren toe aan onbekende getuigen zoals Friedrich Zawrel, die door de nazi’s werd vervolgd, of Runar, een inwoner van de door een vulkaanuitbarsting verwoeste Vestmanneilanden. Er is ook een stem van de intimiteit, die van Séraphina, met haar verhalen die aarzelen tussen nachtmerrie en herinnering. Soms neemt hun oproep de vorm aan van een gekrabbeld kattebelletje, een brief of een inscriptie – kwetsbare uitingen van hun dagelijkse strijd voor het leven.

“Ik geloof echt in iets wat ik ‘Ooit komt er een dag’ zou noemen … Die komt er niet en ondanks alles geloof ik erin, want als ik er niet in kan geloven, dan kan ik niet doorgaan met schrijven.”
Ingeborg Bachmann

En dan is er de muziek.

Pianist Johan Bossers is een volwaardig personage van de film. Hij komt in beeld en speelt integraal enkele delen uit de Suite No. 11 (voor piano) van de Italiaanse componist en pianist Giacinto Scelsi (1905-1988).

Johan Bossers schrijft: “In het midden van de twintigste eeuw merkt Giacinto Scelsi dat hij tegen een muur botst. Volgens hem wil onze westerse traditie het musiceren steeds rationeler beheersen. Ze bevriest de muziek in woorden en betekenissen, in beelden en notenleer, met als hoogste goed de controle over de expressie en techniek van de uitvoerder. Scelsi zelf heeft nooit durven bekennen dat zijn composities dikwijls ‘maar’ vrije improvisaties zijn, intuïtief en louter op het gehoor. Hij lijkt hierin op een beeldhouwer die een stuk marmer langs alle zijden bebeitelt, behamert en bewerkt, om in eindeloze obsessionele repetitieve bewegingen als het ware vat te krijgen op de materie. Hij gaat te werk als een alchemist of magiër die de ene materie in een andere omtovert, zoals het kristalliseren van lucht tot steen… We zien obstinate choreografieën van armen en handen, we horen bezwerende meditaties op de resonanties van sensuele klanken, maar toch weet Scelsi dat zijn oor nooit volledig greep zal krijgen op het universum dat zich voortdurend binnen een klank ontplooit. Hij zoekt dus niet naar (zelf)controle, maar naar een onvervangbare en onherhaalbare fysiek-extatische ervaring. Hij vindt die in het moment wanneer hij de lichamelijke grenzen overschrijdt van speler, verbeelding, oren, klank en instrument, tijd en ruimte… Hij wordt het verlengde van zijn instrument, hij belichaamt zijn instrument… Scelsi confronteert ons met het feit dat niemand van nature een muzikale taal bezit of hoeft te bezitten, en gelukkig maar. Als men lijf en zinnen in beweging durft te zetten, kan iedere speler al ‘dansend’ met de dingen een grenzeloze, nooit te vatten klankwereld ervaren.”

“Een taal- of een muziekhandeling is een strijd: zij moet spaarzaam en zeldzaam zijn, oneindig geduldig, om overwicht te krijgen op wat er weerstand aan biedt, maar ze moet extreem hevig zijn om zelf weerstand te bieden, een weerstandshandeling te zijn.”
Gilles Deleuze

We luisteren naar die stemmen terwijl onze blik afdaalt naar plaatsen die onmogelijk met zekerheid te situeren zijn. Er doemen geluiden op die ermee interfereren en ze transfigureren. De poreuze en wankele materie maakt zich van het beeld meester. Dan is er muziek. Alles trekt zich samen alvorens opnieuw in alle richtingen af te buigen.

Annik Leroy & Julie Morel
April 2017

Back to top

Annik Leroy (1953) is filmmaakster en fotografe. Ze woont en werkt in Brussel en geeft les aan ERG en Sint-Lukas (tot 2005). Aan het begin van haar carrière maakte ze de kortfilms Le paradis terrestre, Undermost #1, NBC en Ekho. In 1981 regisseerde ze de film In der Dämmerstunde Berlin de l’aube à la nuit, die geselecteerd werd voor het Filmfestival van Berlijn en uitgezonden op de Duitse omroep ZDF. In 1999 werd haar film Vers la mer eveneens geselecteerd voor Berlijn en viel internationaal in de prijzen. In 2000 regisseerde Annik Leroy de kortfilm fffff+ppppp, met muziek van Galina Ustvolskaya en het ensemble Q-O2 in het kader van ‘Muziek in beeld’. In 2006 werd haar video Cell 719 vertoond op de filmfestivals van Rotterdam en Amsterdam. In 2002 kwam Danube-Hölderlin uit, een fotoboek met teksten gepubliceerd door La Part de l’œil. Naast haar kort- en langspeelfilms creëert Annik Leroy ook fototentoonstellingen en film- en video-installaties, zoals Isolés, Ici (2003-2004, Galerie Balthazart, Tournai & Librairie des Quartiers Latins, Brussel), (Psycho) Zerreisswolf (2005, Versus III, Oudenaarde & 2006, tentoonstelling ‘Fractions lentes’ Brussel, met Marcel Berlanger en Julie Morel), Lieber wütend als traurig (2006, De Markten, Brussel), Unheimlich schwer/ politisch (2007, Kunstraum Kreuzberg/Bethanien, Berlijn), Meinhof. (2007, M HKA Antwerpen & 2008, Kunstenfestivaldesarts) en de installatie- performance Regarding met Isabelle Dumont en Virginie Thirion (2008, Kunstenfestivaldesarts).

Back to top