The Moscow Trials: Talk

Beursschouwburg

21/05 – 20:30
FR > EN

±1h


De beelden van het Pussy Riot-proces lokten in 2012 wereldwijd verontwaardiging uit. In Rusland zelf was het slechts een rimpel op het diepe water van de onderdrukking van zogenaamd dissidente kunst. Milo Rau, auteur-regisseur en stichter van het International Institute of Political Murder, ensceneerde in maart 2013 in Moskou een proces rond de vrijheid van meningsuiting: hoe ver reikt die en, vooral, wie bepaalt dat? Rau brengt protagonisten uit het echte leven – pleitbezorgers voor onder meer de kunst, de staat en de Kerk – samen in een gerecreëerd tribunaal met de dramaturgische wetmatigheden van een proces. Het resultaat is een ‘showproces’ waarin de opdrachten en beperkingen van kritische kunst bepleit worden. Op het Kunstenfestivaldesarts toetst Milo Rau zijn bevindingen aan het publiek in een lezing over de creatie van The Moscow Trials. Tussen de regels peilt hij ook naar onze eigen definitie van democratie. Wie klaagt wie aan?

Toen de punkactivisten Pussy Riot deze zomer werden veroordeeld tot twee jaar strafkamp voor hun onaangekondigde optreden in de Moskouse kathedraal van Christus de Verlosser, leidde dit tot wereldwijde protestdemonstraties. Maar dit was slechts een laatste feit in een 10 jaar lange rij van showprocessen tegen kunstenaars en dissidenten; processen die door het Poetinsysteem werden aangewend om elke vorm van democratische verandering te belemmeren. Het project The Moscow Trials tracht door politiek theater verandering te brengen in de starre Russische omstandigheden. In het Sacharov Center in Moskou wordt een rechtbank opgezet die gedurende een drie dagen durend showproces een podium zal bieden aan de exponenten van de culturele oorlog in Rusland.

De beelden van het showproces dat Pussy Riot moest berechten waren vorige zomer in vrijwel alle media te zien. Over de hele wereld werden steunbewegingen opgezet. De zangeres Madonna riep op tot de vrijlating van de activisten en Nobelprijswinnaar Elfriede Jelinek veroordeelde het proces in een op het internet gepubliceerd pamflet als het "einde van de democratie in Rusland." Een optreden van vijf minuten in de kathedraal van Christus de Verlosser in Moskou was genoeg om drie Pussy Riotactivisten te veroordelen tot twee jaar strafkamp. Op welke gronden? Het beledigen van de gelovigen, godslastering en agitatie tegen de Russische natie. Een absurde beslissing die in het Westen met afschuw werd onthaald.

Maar wat een plotse opwelling van een autoritaire theocratie lijkt te zijn, kent al een lange voorgeschiedenis, een die haar oorsprong kent in de benoeming van Poetin als premier in 1999. De voormalige KGB-agent versterkte zijn machtspositie door aansluiting te zoeken bij nationalistische en extreem-orthodoxe partijen. Het chaotische maar liberale klimaat dat heerste onder Gorbatsjov en Jeltsin begon weg te ebben. Die kunstenaars die weigerden de nieuwe politiek van loyauteit aan het regime en Russische orthodoxie te volgen, werden al snel opgemerkt door een systeem waarin de wet, de geheime diensten en de media nauw samenwerken.

Met de vernietiging van de religiekritische tentoonstelling Caution! Religion in 2003 en het daaropvolgende proces van de curatoren, werd het point of no returnbereikt. Met goedkeuring van de staat riep de Moskouse patriarch op tot de "uitzetting van demonen" en de "redding van Rusland." Tijdens het showproces, waarbij de curatoren ternauwernood wisten te ontkomen aan een veroordeling tot dwangarbeid, benam één van de hoofdbeklaagden zich van het leven. Als gevolg van deze terreur zagen dissidente kunstenaars en activisten zich gedwongen om het land te verlaten of ondergronds te gaan, net als de activisten van Pussy Riot. "Dit proces betekende de dood van de kritische kunst, het heeft het milieu waarin we leefden vernietigd ", zei cultuurfilosoof Michail Ryklin later in een interview.

In de vorm van een politiek theater schetst The Moscow Trials het verloop van dit verhaal van een door staat en kerk gevoerde campagne tegen hinderlijke kunstenaars. Een rechtbank wordt opgebouwd in het Sacharov Center in Moskou, waar in 2003 de vernietigde tentoonstelling Caution! Religion plaatsvond. In een nagespeeld showproces waarin de belangrijkste exponenten van de Russische culturele oorlog fungeren, komt "kunst" op tegen "religie" en het "dissidente" Rusland tegen het "echte" Rusland.

Er zijn geen acteurs op het podium; in plaats daarvan zijn er de protagonisten van het echte, politieke leven: professionele advocaten, een constitutionele rechter, getuigen en deskundigen van alle politieke kleuren. In de stijl van een open-eindig rechtszaaldrama leiden de kruisverhoren, sommaties en geschillen aan de zijlijn van het proces tot een verontrustend en tegenstrijdig beeld van het huidige Rusland: schendt het beleid van Poetin de vrijheid van meningsuiting en de mensenrechten? Of is het inderdaad de kunst die de gevoelens van de gelovigen schoffeert? Wie is aanklager, wie is beklaagde?

Een willekeurig gekozen lekenrechtbank bestaande uit zes Moskovieten zal na drie dagen een vonnis vellen. Voor of tegen de kunstenaars, voor of tegen Poetin.

Een documentaire film, een programma, een video-installatie en een afsluitende tentoonstelling documenteren het project en belichten de sociaal-politieke achtergrond en de effecten van performance art.

Back to top

Milo Rau werd in 1977 in Bern geboren. Hij studeerde sociologie en Germaanse en Romaanse talen in Parijs, Zürich en Berlijn, onder meer bij Tzvetan Todorov en Pierre Bourdieu. Vanaf 1997 begon hij met zijn eerste reisreportages (Chiapas, Cuba). Vanaf 2000 werkte hij als auteur voor de Neue Zürcher Zeitung, vanaf 2003 als regisseur en auteur, in binnen- en buitenland, bij onder andere het Maxim Gorki Theater in Berlijn, Staatsschauspiel Dresden, HAU in Berlijn, Theaterhaus Gessnerallee in Zürich, het Teatrul Odeon in Boekarest en de Beursschouwburg in Brussel. In 2007 richtte Rau het theater- en filmproductiebedrijf International Institute of Political Murder op, dat hij sindsdien ook leidt. Met zijn theatrale re-enactments en films werd hij uitgenodigd op enkele van de belangrijkste nationale en internationale festivals. In de periode 2012-2013 was hij te zien op het Theatertreffen in Berlijn, het Noorderzon Performing Arts Festival in Groningen, de Wiener Festwochen en het Radikal Jung Festival in München, waar hij bekroond werd met de Prijs van de kritiek voor regie. Naast zijn werk voor podium en film doceert Milo Rau regie, culturele theorie en sociale sculptuur aan universiteiten en hogescholen. Met zijn producties, campagnes en films (waaronder Montana, The Last Hours of Elena and Nicolae Ceausescu, Hate Radio, City of Change, Breivik’s Statement, The Moscow Trials en The Zurich Trials) werd hij onder meer uitgenodigd op het Festival d’Avignon en genomineerd voor de Prix de Soleure, terwijl hij er ook in de rest van de wereld mee toerde. De Zwitserse krant Tagesanzeiger riep Rau onlangs uit tot een van de ‘meest begeerde regisseurs van het moment’ en het Duitse weekblad Der Freitag noemt hem ‘de meest controversiële regisseur van zijn generatie’.

Back to top