Philip Seymour Hoffman, par exemple

Théâtre Varia
  • 11/05 | 20:30
  • 12/05 | 20:30
  • 13/05 | 20:30
  • 14/05 | 18:00

€ 18 / € 14
2h 15min
FR > NL / EN

Transquinquennal in drie woorden: radicaal, onconventioneel, hedendaags. Het Brusselse collectief plaatst de toeschouwer centraal en heeft het als geen ander over het hier en nu van theater. In 2012 voerden de Brusselaars een tekst op van de illustere Argentijnse toneelschrijver Rafael Spregelburd. De combinatie van Spregelburds kamikazehumor en Transquinquennals scherpzinnige mise-en-scène maakte van La Estupidez een overdonderend succes. Dus vroeg het collectief aan Rafael Spregelburd om in 2017 een nieuwe tekst te schrijven. Bernard Breuse, Miguel Decleire en Stéphane Olivier knutselden er met de hulp van twee actrices een vreemdsoortig en spitsvondig stuk mee ineen, een postdramatische fictie vol ironie waarin de rollen steeds omgedraaid worden. Het gaat niet over Philip Seymour Hoffman, of toch? Al spelend stellen de makers rake vragen over beroemdheid en illusie, verwarring en gelijkenis, echt en onecht. Wie ben ik, wie is de ander, wie is echt en wie fictief? Treed binnen in een vreemde fabriek van gelijklopende en tegengestelde levensverhalen. Een schizofrene draaideurkomedie.

Zie ook
Artist Talk

Tekst
Rafael Spregelburd

Franse vertaling
Daniel Loayza

Regie
Transquinquennal

Uitvoering
Bernard Breuse, Manon Joannotéguy, Miguel Decleire, Stéphane Olivier, Mélanie Zucconi

Technische leiding
Fred Op de Beeck

Decor & kostuums
Marie Szersnovicz

Licht
Giacomo Gorini

Klank
Jean-François Lejeune, Raymond Delepierre

Videoassistentie
Arié Van Egmond

Management
Brigitte Neervoort

Regieassistent
Judith Ribardière

Opbouw
Fred Op de Beeck, Pierre Ottinger, De Muur

Technische ploeg Théâtre Varia
Odile Dubucq, Peter Flodrops, Laurent Gueuning, Mohamadou Niane, Tom Van Antro

Actrice audio-opname
Sophie Leboutte

Stagiaires
Lucille Streicher, Coline Fouquet, Antonin Jenny

Vertaling boventitels
Saskia Hostens, Livia Cahn

Actrice in Japanse film
Haini Wang

Met dank aan
Maxime Bodson, Louise De Brabantere, Joachim Hermann, Marie Messien, Didier Rodot, Luz Rodríguez Carranza, Laurent Talbot, Christophe Urbain

Spreiding
Habemus Papam

Presentatie
Kunstenfestivaldesarts, Théâtre Varia

Productie
Transquinquennal (Brussel)

Coproductie
Kunstenfestivaldesarts, Théâtre Varia, Théâtre de Namur, Théâtre de Liège, Mars – Mons arts de la scène, in het kader van 4A4.

Met medewerking van
Japanse Tuin Hasselt, Centre des Arts Scéniques

Met de steun van
Ministerio de Cultura de la República Argentina, Embajada de la República Argentina en Reino de Bélgica

De tekst van deze voorstelling wordt vertegenwoordigd door L'Arche.

Back to top

Philip Seymour Hoffman, par exemple

Philip Seymour Hoffman Kijk om je heen, Cynthia. Niets is echt.
Cynthia Ja zeg, ik heb het niet makkelijk met… conventies. Is het een genrefilm misschien?
Regisseur Mmm. Welk genre film, denk je?
Cynthia Wel, omdat Philip erin meespeelt… zal het wel een film zijn van het genre Philip Seymour Hoffman …
Regisseur En daarom zeg je dat alles kan gebeuren?
Cynthia Helemaal niet. Ik zeg dat ik het niet makkelijk vind om erin te geloven.

Rafael Spregelburd is een Argentijnse toneelschrijver, regisseur, vertaler en acteur, geboren in Buenos Aires in 1970. Hij heeft een veertigtal theaterwerken geschreven die in een vijftiental talen vertaald zijn, waaronder het Frans. La Estupidez is het eerste werk van Spregelburd dat in België werd opgevoerd, door Transquinquennal.

Transquinquennal is een Belgisch collectief dat in 1989 werd opgericht. Het staat bekend om zijn frisse kijk op het hedendaagse theater en werkt hoofdzakelijk met teksten van levende auteurs. Het repertoire van Transquinquennal bestaat uit een veertigtal werken waarmee het in minstens zes landen op de affiche heeft gestaan. Wanneer de wegen van Transquinquennal en Spregelburd elkaar in 2009 kruisten, besliste het gezelschap zich te wagen aan diens tekst La Estupidez (‘de dwaasheid’ dus). Na afloop gaf Transquinquennal de Argentijnse toneelschrijver de opdracht om een stuk te schrijven waaraan hij in alle vrijheid (of toch ongeveer) zou kunnen werken, met als titel Philip Seymour Hoffman.

Philip Seymour Hoffman was een beroemde Amerikaanse acteur die bekendstaat om boosaardige rollen: een stuk uitschot, een maniak, een perverseling, maar vooral ook een outsider en een grote bek op lemen voeten. Op het hoogtepunt van zijn carrière kroop hij in de huid van de schrijver in de gelijknamige film Truman Capote. Hoffman stierf in 2014 aan een overdosis heroïne, in volle opnames van een kaskraker (The Hunger Games, deel drie). De producers speelden met het idee om een 3D-hologram van de acteur te creëren en zo de laatste scènes af te werken.

Het resultaat van dit alles is Philip Seymour Hoffman, par exemple, een tekst van Rafael Spregelburd op scène gezet door het gezelschap Transquinquennal. De Amerikaanse acteur is het vertrekpunt van een sociaalfilosofische bevraging; hij is de insteek om een thema uit te diepen waarvan het politieke belang wellicht onvoldoende onderstreept wordt: dat van de identiteit.

Wat we zijn, wat we verondersteld worden te zijn, wat we gevraagd worden te zijn, behoort dat ons eigenlijk wel toe? Maakt dat alles wel ons diepste wezen uit? Waar kom ‘ik’ vandaan? Hoe zorgt een ‘wij’ – een sociaal ‘wij’ uit onze nabije of verre omgeving – ervoor dat er een ‘ik’ bestaat, een ‘ik’ waar ikzelf amper vat op heb en dat eigenlijk even wezenlijk als bijkomstig is? Wat we zijn, is dat wat we denken te zijn? Of is het dat wat we zijn volgens de ideeën van anderen? Omdat onze identiteit van alle kanten belaagd wordt door verwachtingen, onze voorgeschiedenis en onze relaties, is ze troebel, onstandvastig en onbetrouwbaar. Zou het kunnen dat, aan het bittere einde, ‘ik’ in werkelijkheid een ‘ander’ ben – of dat kan of moet zijn?

Er bestaat geen simpele samenvatting van Philip Seymour Hoffman, par exemple. De tekst ontsnapt aan elke vorm van vereenvoudiging, omdater geen – of net te veel – invalshoeken zijn, wat het onmogelijk maakt ommet zekerheid een begin, een midden en een slot vast te stellen. En tochlijkt het stuk een uiterst eenvoudig verloop te kennen. Een verhaallijnwordt aangezet, evolueert en gaat weer verloren. Een andere verhaallijndient zich aan, vindt aanknoping bij de eerste, komt ervan los om ervervolgens weer mee te versmelten, in een verbluffende organische ontwikkeling.Wat je te zien krijgt is een gekrioel van intriges die in en overelkaar heen lopen, een hoop maffe situaties, de ene al grappiger dan deandere, en een inleiding die je omverblaast. De rode draad door de voorstellingis die van een woelige zoektocht naar de eigen identiteit, in eencomplexe maar al even verrukkelijke relatie tot de werkelijkheid.

We willen het theatrale bouwwerk zeker niet onthullen, maar kunnen wel zeggen dat er drie grote lijnen door de voorstelling lopen, drie narratieve niveaus die elkaar kruisen en in elkaar opgaan zonder ooit tot een eenduidige oplossing te leiden:

  • de Amerikaanse acteur Philip Seymour Hoffman, die zijn professionele illusies allang kwijt is en het aanbod krijgt om mee te spelen in een vliegveldsaga, Le voyageur vide, en daarna een nog vreemder voorstel krijgt;
  • de Belgische acteur Stéphane Olivier, van wie het privéleven een neerwaartse duik neemt en die door iedereen voor iemand anders wordt aanzien;
  • de beroemde Japanse acteur Kiyoshi Kou, bekend om zijn onvergetelijke rol in de film Rode herfst, die moet leren leven met het feit dat pubers hem als idool beschouwen.

De drie ‘personages’ zijn tegelijk zichzelf, zichzelf op het podium, zichzelf in een welbepaalde werkelijkheid en ook iemand anders, hier en ergens anders. Ze spelen, ze worden gespeeld, ze spelen zichzelf. Stéphane Olivier bestaat bijvoorbeeld in de werkelijkheid – daar zijn we bijna zeker van – maar ook op het podium. Dat hij door iedereen voor Philip Seymour Hoffman wordt aanzien, lijkt niet louter een misverstand te zijn. Ook Philip Seymour Hoffman heeft bestaan, bestaat op het podium, en lijkt ook Stéphane Olivier te zijn. Kiyoshi Kou is zichzelf ergens in Japan maar is ook iemand anders, namelijk Philip Seymour Hoffman en Stéphane Olivier. Het is duidelijk: er bestaan geen zekerheden.

Naast deze drie personages treden er ook een veertigtal andere figuren aan, waarvan de ‘rollen’ door twee actrices en drie acteurs worden gespeeld. Onophoudelijk gaat de aandacht van de ene verhaallijn naar de andere. De focus wordt verlegd, de elementen worden hernomen en opnieuw gerangschikt. We glijden van het ene niveau in het andere, de wegen splitsen voortdurend, we glijden van werkelijkheid naar werkelijkheid, van droom naar droom, tot we niet langer weten waar we zijn, waar we naartoe gaan, wat echt is en wat vals, wie wie is, wie met wie praat en hoe dat gesprek verloopt. Het is complex, zalig complex.

Jean-Pierre Ik heb zitten denken dat we allemaal een beslissing moeten nemen. Niemand weet precies wie hij is. De anderen zien ons en geven ons een naam. Onze ouders geven ons een naam die ze niet aan zichzelf konden geven. En daarna doen wij, de kleintjes, in stilte en zonder iets te zeggen, dat wat anderen menen dat we verondersteld zijn te doen, omdat we zijn wie we zijn, omdat we heten zoals we heten. We zwalpen rond. In ons binnenste is er niets. Hoe meer we proberen te begrijpen wat er werkelijk in ons zit, hoe beter we begrijpen dat wat daar zit, niets anders is dan wat anderen erin gestopt hebben om met ons te kunnen omgaan, om een sociale relatie met ons te kunnen aanknopen.

Philip Seymour Hoffman, par exemple zet vraagtekens bij realiteit en identiteit. De voorstelling gaat over het reële en zijn kopie (Le réel et son double, zoals Clément Rosset het beschreef), over de folkloristische figuur van de doppelgänger die duidelijk maakt dat jezelf zijn samengaat met het feit dat je een ander bent dan jezelf. Twee aspecten van een wezen of een gebeurtenis kunnen onafhankelijk van en naast elkaar bestaan. De tekst zit boordevol humor, bevat een gezonde dosis ironie en speelt met codes en zekerheden. In het verhaal dat stap voor stap geweven wordt, weten we niet langer wie wie is en waarom iemand zich op een bepaald moment op een bepaalde plek bevindt. We weten het niet meer, maar dat voelt eigenlijk niet slecht. Spregelburd nodigt je uit om los te laten, om verder te kijken dan de vertelling alleen.

En dat brengt ons weer bij de kwestie van de identiteit en haar duivelse krachten. Als Philip Seymour Hoffman, par exemple nu eens lekker de spot dreef met de zinsnede I AM WHAT I AM, de reclameslogan van Reebok die nu al decennialang gepapegaaid wordt door een leger van conservatieve moraalridders? Aan wie naar zichzelf op zoek is, hebben ze blijkbaar niets anders te vertellen dan het belang van het eigen, unieke en transparante zelf. Het zelf? Wie ben ‘ik’ dan? Wie zorgt ervoor dat ik ‘ik’ ben?

Als de voorstelling nu eens een manier was om te zeggen dat wie ik ben, geen uniek en stabiel gegeven is, voor altijd en overal? Misschien is het belangrijk dat toe te geven – hoe moeilijk het ook is – als we de realiteit willen zien zoals ze is, brutaal en onverbiddelijk? Als het ‘zelf’ nu eens niet eenduidig, onveranderlijk en definitief was? Als de voorstelling ons nu eens, onder het mom van complexe en tegenstrijdige verhaallijnen, een duik liet nemen in het reële, die ongrijpbare en onbegrijpelijke waarheid die zich niet aan de grenzen van de betekenis houdt? Een ongekunstelde en ludieke oproep om er vrolijk in te springen, met theatrale zwier?

Thomas Depryck, mei 2017

Back to top

Rafael Spregelburd (1970) is een Argentijnse schrijver, regisseur, acteur, vertaler en docent. Hij is een van de sleutelfiguren van een nieuwe generatie Argentijnse toneelschrijvers, samen met Javier Daulte, Alejandro Tantanian, Daniel Veronese, Federico León, enz. Spregelburd staat gekend als inventieve en productieve kunstenaar. Hij begon zijn carrière in de jaren na de militaire dictatuur (1976-1983). Zijn theateropleiding volgde hij bij dramaturg Mauricio Kartun en regisseurs Daniel Marcove en Ricardo Bartís. Sinds 1995 is hij ook zelf als regisseur actief. Spregelburd schrijft teksten maar maakt ook bewerkingen van bestaande theaterstukken. Zijn vertalingen van Harold Pinter, Steven Berkoff, Sarah Kane, Wallace Shawn, Reto Finger en Marius von Mayenburg werden door verscheidene gezelschappen opgevoerd. In 1994 richtte hij samen met actrice Andrea Garrote het gezelschap El Patron Vazquez op. La Estupidez is een van de eerste stukken die hij voor dat gezelschap geschreven heeft. Het oeuvre van Spregelburd bestaat uit meer dan dertig toneelstukken, waarvan de eerste dateren uit het begin van de jaren 90. Zijn schrijfstijl geeft blijk van een virtuoze zoektocht naar nieuwe vormen, een zoektocht die het duidelijkst aanwezig is in de veelzijdige en grenzeloze Heptalogía de Hieronymus Bosch: een voorstellingenreeks waaraan hij tien jaar werkte en waarvoor hij zich liet inspireren door het schilderij De Zeven Hoofdzonden van Bosch (Museo del Prado). Het zevende werk uit de reeks werd in 2008 in Frankfurt gecreëerd: Die Sturheit (De koppigheid). Het vierde stuk, La Estupidez, kwam tussen 2000 en 2002 tot stand en is de centrale as waar de rest van de voorstellingen rond zijn opgebouwd. Rafael Spregelburd leeft en werkt in zijn geboortestad Buenos Aires. Zijn werk wordt sinds de jaren negentig in verschillende talen vertaald en stond op de affiche in Latijns-Amerika en Europa (voornamelijk Duitsland, Spanje en Groot-Brittannië). Spregelburd kreeg een beurs van de Sala Beckett in Barcelona, waar hij ateliers leidde in het gezelschap van de Spaanse dramaturg José Sanchis Sinisterra. Verder kreeg hij een beurs van The British Council en het Royal Court Theatre in Londen en was hij schrijver in residentie bij het Deutsches Schauspielhaus in Hamburg. Hij was ook gastschrijver en -regisseur van de Schaubühne in Berlijn, gastregisseur van het Theaterhaus in Stuttgart en de Kammerspiele in Munchen, centrale gast van het festival Frankfurter Positionen in 2008 en is tot vandaag lid van de Akademie Schloss Solitude in Stuttgart. In Duitsland geeft Spregelburd zijn boeken uit bij Suhrkamp. Frankrijk is het laatste Europese land waar Spregelburd bekendheid kreeg. De Fransen leerden hem kennen dankzij acteur-regisseur Marcial Di Fonzo Bo, die verschillende van zijn werken opvoerde met het gezelschap Théâtre des Lucioles (alleen of in samenwerking met Elise Vigier of Pierre Maillet): La Estupidez/La Connerie (Théâtre National de Chaillot, 2008), La Paranoïa (Chaillot, 2009), La Panique (École du Théâtre des Teintureries de Lausanne en Théâtre de la Bastille, 2009), L’Entêtement (Festival d’Avignon, 2011), Lucide (Théâtre Marigny, 2012) en verschillende episodes van de Bizarra-saga, een theaterfeuilleton in tien ‘hoofdstukken’. L’Arche treedt op als agent van Rafael Spregelburd in Frankrijk en is ook de uitgever van drie van zijn stukken: La Paranoïa, Lucide en L’Entêtement.

Transquinquennal werd in 1989 opgericht door Bernard Breuse en Pierre Sartenaer (die zich vervolgens terugtrok). Vandaag bestaat het collectief uit Bernard Breuse, Stéphane Olivier, Miguel Decleire en Brigitte Neervoort. Ze werken als één entiteit, een vier- of meerkoppig monster – al naargelang ze samenwerken met een of ander gezelschap uit binnen- of buitenland. De trouwste partners van Transquinquennal zijn Dito’Dito, Groupe Toc en Tristero.

Back to top