Fishing for documents: Case Studies from the Atlas Archive / The Dead Weight of a Quarrel Hangs

Verschillende locaties in de stad

Lecture

Fishing for Documents: Case Studies from the Atlas Archive
5, 26/05 > 12:00
b-space.be
16/05 > 20:30
Palais des Beaux-Arts/Paleis voor Schone Kunsten
24/05 > 12:00
Bibliothèque Solvay Bibliotheek
Language: EN
[klokje]: 1:00

Installation

The Dead Weight of a Quarrel Hangs
4/05 > 20:00
5-26/05 > du mercredi au samedi/van woensdag tot zondag/Wednesday to Sunday > 13:00-19:00
b-space.be

Wat betekent het dagelijks getuige te zijn van geweld en bloedvergieten? Hoe wordt een oorlog herinnerd en vergeten? Welke sporen documenteren het trauma van de vernietiging? Van 1975 tot 1990 wordt Libanon door een burgeroorlog verscheurd. Nog geen decennium later heeft een frenetieke bouwwoede het verleden van Beiroet uitgewist. Met de Atlas Group heeft Walid Ra'ad zich de taak gesteld 'hysterische documenten' te archiveren, die getuigen van de stoornissen ten gevolge van het traumatische oorlogsgebeuren. The Dead Weight of a Quarrel Hangs is de overkoepelende titel van het onderzoeksproject dat video’s, foto-installaties en lezingen omvat. Of hoe kunnen we de weg terugvinden van gedetailleerde notities over de kleur en het model van wagens naar de exploderende bomauto's in de straten van Beiroet?

Lecture/Lezing/Lecture

Concept: The Atlas Group

Texte/Tekst/Text: Maha Traboulsi, Fadl Fakhouri, Walid Ra’ad

De/Van/By: Walid Ra’ad

Production/Productie/Production: The Atlas Group

Avec le soutien partiel de/Deels gesteund door/Partially funded by: C-hundred Film Corp. (New York City), Jerome Foundation (New York City), The Massachussets Humanities Council (Boston), The Boston Film and Video Foundation, The Beirut Video Foundation, Truth and Reconciliation Commission of Lebanon, The VideoNoise and Culture Institute of Beirut, Ayloul Festival (Beirut), Ashkal Alwan (Beirut), KunstenFESTIVALdesArts

Présentation/Presentatie/Presentation: KunstenFESTIVALdesArts, Société des Expositions du Palais des Beaux-Arts/Vereniging voor Tentoonstellingen van het Paleis voor Schone Kunsten (Bruxelles/Brussel)

Installation/Installatie/Installation

Concept: The Atlas Group

Production/Productie/Production: The Atlas Group (Beirut/New York City), Fakhouri Fund for Historical Research (Beirut), Société des Expositions du Palais des Beaux-Arts/Vereniging voor Tentoonstellingen van het Paleis voor Schone Kunsten (Bruxelles/Brussel), KunstenFESTIVALdesArts

Back to top

"Ik was getuige van de oorlog die zestien jaar lang in Libanon woedde. Met mijn werk wil ik reageren tegen het geheugenverlies van mijn landgenoten die nostalgisch blijven vasthouden aan het vooroorlogse Libanon. Ik vind het belangrijk om die periode van onze geschiedenis niet te vergeten." Aan het woord is de Libanese Amal Saade die tijdens het KunstenFESTIVALdesArts 2000 een installatie toonde met persoonlijke beelden en voorwerpen, herinneringen aan een wereld die er nooit meer zal zijn. Dit jaar presenteert haar landgenoot Walid Ra'ad op het KunstenFESTIVALdesArts het onderzoekswerk van The Atlas Group. Ook Ra'ad probeert de gecompliceerde en ambivalente relatie tot het (oorlogs)geweld, dat Libanon van 1975 tot 1990 verscheurde, steeds opnieuw vorm te geven. Niet via het opdiepen van persoonlijke herinneringen, maar in het uitbuiten van de verschuivingen tussen realiteit en fictie, tussen oorzaak en gevolg, tussen trauma en symptoom.

Tijdens de eerste jaren van de burgeroorlog verblijft de familie Ra'ad tussen Beiroet en Parijs. In 1983 verlaat Walid Ra'ad Libanon en gaat studeren in New York. Aanvankelijk ingeschreven aan de faculteit voor geneeskunde, omdat dat zo hoorde, raakt hij al snel gefascineerd door de mogelijkheden van de fotografie. Hij heroriënteert zijn studie naar de Visual and Cultural Studies, waarin hij doctoreert. Ver van Libanon wordt hij dagelijks geconfronteerd met een overvloed aan beeldmateriaal en foto's uit Beiroet, een van de meest gemediatiseerde steden in de jaren zeventig en tachtig. Het zijn beelden die hij niet herkent. De vragen die hij zich begint te stellen bij de westerse beeldvorming van het Libanese conflict, openen hem ook de ogen voor zijn persoonlijke en familiale geschiedenis. Het merendeel van de Libanese christenen identificeerde zich met de Israëli's. Walid Ra'ad komt in contact met de erfenis van zijn moeder, een Palestijnse, en van zijn grootouders, die in 1948 door de Israëli's uit Galilea verdreven werden. Langzaam begint een persoonlijk project vorm te krijgen waarin zowel de geschiedenis van het Midden-Oosten, de mogelijkheden van de fotografie, de waarde van het document als de vragen naar de waarheid van de identiteit aan bod komen.

Van groot belang is zijn ontmoeting met Jayce Salloum, een kunstenaar van Libanese origine die eveneens gefascineerd is door beeldvorming. Samen gaan ze in 1992 naar Beiroet om gevangenen in Zuid-Libanon te filmen en te interviewen (Up to the South). De burgeroorlog is intussen voorbij en Beiroet wordt op een obsessionele manier gereconstrueerd en herbouwd in een door amnesie getekende architectuur. In een onmogelijk gevecht met dat geheugenverlies begint Ra'ad de stad te fotograferen, geïnspireerd door Eugène Atget die op het einde van de negentiende eeuw Parijs op de gevoelige plaat vastlegde, niet vanuit esthetische motivaties, maar in opdracht van architecten en ingenieurs.

De vragen spitsen zich voor Walid Ra'ad meer en meer toe op de herinnering aan en de representatie van de burgeroorlog: hoe kunnen traumatische collectieve gebeurtenissen gerepresenteerd worden als de notie zelf van ervaring ter discussie wordt gesteld? Hoe kan men getuige zijn van een extreem gewelddadig heden? Welke manieren van assimileren kunnen voorondersteld worden als we spreken van het fysieke en psychische geweld van de burgeroorlogen? Welke concepties van vorm, documentaire, tijd, bewijs, getuigenis, geschiedenis en schriftuur hebben we ter beschikking? Walid Ra'ad leest en herleest Walter Benjamin, Sigmund Freud, Henri Bergson en Marcel Proust. Willekeurige en onwillekeurige, bewuste en verdrongen herinnering: het zijn noties die Ra'ads persoonlijke project gaan begeleiden en voeden.

Dat project krijgt duidelijk vorm in het personage Maha Traboulsi, een Libanese performanceartieste, die in 1976 The Atlas Group opricht, die nu door Ra'ad wordt vertegenwoordigd. Maha Traboulsi stelt dat het Libanon van vandaag de symptomen van zijn pijnlijk verleden wil uitwissen, zonder de relatie met het oorspronkelijke trauma onder ogen te zien. De taak die zij zich met The Atlas Group stelt is het archiveren van wat zij 'hysterische documenten' noemt: documenten die aanwijzingen geven over de psychische en functionele stoornissen ten gevolge van de traumatische ervaring van de burgeroorlog. Het onderzoeksproject krijgt als overkoepelende titel The Dead Weight of a Quarrel Hangs en omvat video-opnames, foto-installaties en kritische essays.

Drie personages in het bijzonder hebben de archieven van de Atlas Group verrijkt. Souleil Bachar, een ex-gijzelaar van Hezbollah, de enige Arabier die in Beiroet samen met westerlingen werd gegijzeld, maakte 53 korte video-opnames over zijn gevangenschap. Een anonieme veiligheidsagent die vanuit zijn wagen met een camera opnames maakte van de voorbijlopende menigte en iedere avond de zonsondergang filmde, schonk zijn tapes aan The Atlas Group. De weduwe van de historicus Fadl Fakhouri, een autoriteit op het vlak van de geschiedenis van het Midden-Oosten, bezorgde The Atlas Group talrijke notitieschriften van haar man, die zonder veel moeite als ‘hysterische documenten’ gelezen worden. Already Been in a lake of fire bevat 145 uitgesneden foto's van auto's die exact corresponderen met het model en de kleur van de wagens die tussen 1975 en 1990 als bomwagens werden gebruikt. Bij iedere foto staat de tijd, de datum, de plaats en de omvang van de explosie. "Je ontwikkelt in de straat een extreme aandacht voor auto's wanneer je weet dat elke wagen een bom kan bevatten. De pers besteedde meer aandacht aan het beschrijven van de kenmerken van de wagen, dan aan de dodelijke actie. Het fetisjisme van het object verving uiteindelijk de gebeurtenis."

De beelden en documenten die Walid Ra'ad als vertegenwoordiger van The Atlas Group toont, zijn geen reconstructie van wat in Libanon tijdens de burgeroorlog is gebeurd. Ze stellen veeleer de vraag naar de mogelijkheid van de ervaring van wat is gebeurd. Of nog: hoe leggen we de weg terug af van het symptoom naar het trauma?

Back to top