Entrenamiento Elemental Para Actores

Cinema Rits

13, 20, 26/05 – 19:00
ES > EN
52 min

Educatie, kennisoverdracht en generatieconflicten doorkruisen het oeuvre van Federico Léon. Het Kunstenfestivaldesarts toont al jaren werk van deze Argentijnse regisseur en cineast, die een spilfiguur is in het artistieke milieu van Buenos Aires. Voor deze film heeft León er Martín Rejtman bij gehaald, ook een opmerkelijke regisseur uit de nieuwe Argentijnse cinema. Het hoofdpersonage uit Entrenamiento Elemental Para Actores (Basisopleiding voor acteurs) is de verrassende Fabián Arenillas, die kinderen tussen de 8 en 12 jaar de essentie van theater bijbrengt en hen leert acteren. Doordat hij de wereld van de volwassenen spiegelt aan die van de kinderen, ontwikkelt de film een enorme subversieve kracht. Aandacht voor volharding en regels wordt afgewisseld met machtsmisbruik en tirannieke trekjes. De grenzen tussen spel en het echte leven vervagen progressief. De ouders projecteren hun verlangen naar succes op hun nageslacht, maar zien die dromen geleidelijk in rook opgaan. Een moedwillig ambigue, zowel stichtende en hilarische, als pijnlijke film...

Tekst & regie
Federico León & Martín Rejtman

Uitvoerend producent
Rosa Martínez Rivero

Regieassistent
Adrián Lakerman

Coördinatie productie
Julieta Squeri

Cinematografie
Gustavo Nakamura

Montage
Martín Mainoli, Karina Flomenbaum

Geluid
Catriel Vildosola

Acteurs
Fabián Arenillas, Ulises Bercovich, Luca Damperat, Matías Delgado, Paula Egdechman, Melanie Guignant, Agustín Prieto, Milena Psevosnik, Lourdes Reynoso, Iago Scippo, Brian Sichel, Candelaria Toria, Micaela Vega, Iván Vitale, Julián Zuker, Carlos Portaluppi

Presentatie
Kunstenfestivaldesarts, Rits

Produtie
Ruda Cine (Rosa Martínez Rivero, Violeta Bava)

Back to top

Entrenamiento Elemental Para Actores (Basisopleiding voor acteurs), een film van Federico León en Martín Rejtman

De opgemerkte voorstelling op het Kunstenfestivaldesarts tien jaar geleden van Mil quinientos metros sobre el nivel de Jack (Duizendvijfhonderd meter boven het niveau van Jack), introduceerde een jonge Argentijnse auteur en regisseur met durf en lef. Hij heet Federico León, werd in 1975 in Buenos Aires geboren en had bij zijn eerste première in Brussel al een aantal stukken op zijn actief. Met hem toonde zich een vitale en vernieuwende generatie onafhankelijke theatermakers uit Buenos Aires. Mil quinientos metros sobre el nivel de Jack speelde zich af in een minuscule badkamer rond een rudimentaire badkuip en zette zo het conventionele theater uit zijn gemakkelijke sofa. De vrolijk in het rond vliegende spetters waren meer dan water. Er zaten flarden in van een verschrikkelijk familieverleden, echo’s van een door felle militaire, sociologische en politieke stormen dooreengeschud land. Nooit eerder hadden we Argentinië zo gezien, met alle afwezigheid, stilte, exces, geluidloos geweld, verdoofd geheugen, uitwissen van de vaders, het gewicht van de moeders en het onbewuste van de zonen. De toeschouwers stonden oog in oog met een ongekende spanning, met heftige, als uit de kindertijd en adolescentie weggetrokken acteurs fulminerend tegen de ouderen – confrontaties die als een rode draad door het werk van Federico León lopen.

Te oordelen naar het aantal passages op het Kunstenfestivaldesarts, zou je de jonge auteur als een ‘habitué’ kunnen bestempelen. Ware het niet dat hij nooit doet wat van hem verwacht wordt. Na zijn eerste succes, had hij op dezelfde weg kunnen verdergaan. Maar hij verkent telkens nieuwe paden die echter altijd met elkaar in verbinding staan. Na Mil quinientos metros sobre el nivel de Jack in 2001, toonde het Kunstenfestivaldesarts El Adolescente (De adolescent) in 2003; Estrellas (Sterren), een film gemaakt samen met Marcos Martinez, in 2006; Yo En El Futuro (Ik in de toekomst) in 2009; en dit jaar is er Entrenamiento Elemental Para Actores (Basisopleiding voor acteurs), een film in co-regie met Martín Rejtman. Dit maakt dus: theater (2001 en 2003), film (2006 en 2011) en hetgeen je nog het best kan omschrijven als film-theater (2009).

Het is sowieso verkeerd om het werk van Federico León ergens tussen theater en film te situeren. Integendeel. Het is samengesteld uit de twee genres en bestaat binnen de twee genres. Dezelfde krachtlijnen kenmerken zijn werk, of het nu voor het podium of het beeldscherm is. Ze vormen een hoogst individueel en herkenbaar universum. De coregisseur van Entrenamiento Elemental Para Actores, Martín Rejtman, en ook de maker van Rapado (1992), Silvia Prieto (1999) en Los Guantes mágicos (2003) is de regisseur van het doorbreken van het alledaagse, de identiteitscrisis, de ongewone reis. Hij schakelt vlot heen en weer tussen documentaire en fictie en tussen filmen en schrijven– hij is de auteur van meerdere novellen. Zijn creatieve manier van werken leunt dicht aan bij die van Federico León, die ook schrijver is. Trachten te ontcijferen wie welk deel maakt is gezien de coherentie en het lak aan conventies niet aan de orde. De duur alleen al, 52 minuten, is onconventioneel en duidt aan dat dit voor televisie of voor multidisciplinaire festivals gemaakt is. Een omweg om toch op het podium terecht te komen.

Net als Estrellas stelt Entrenamiento Elemental Para Actores de werkelijkheid in vraag en bevestigt haar tegelijk. De ‘basisopleiding’ voor kinderen en de atypische docent situeren zich niet in een sloppenwijk als in Estrellas, maar in een middenklassenbuurt; er is geen voorstelling van een casting, maar een veronderstelde, onderliggende vraag naar opleiding tot een theatrale of cinematografische kennis en de uiteindelijke commercialisering ervan. Het fictieve karakter van de film wordt nooit bevestigd. Integendeel, alles doet je twijfelen. Het verloop lijkt ontleend aan het leven zelf met zijn ongelukken, hoogtes en laagtes. De personages zijn, in al hun angst en eenvoud, dragers van een soort nonchalance die elke dramaturgische noodzaak overstijgt. De kinderen drukken zoals altijd een soort waarheid uit die nog wordt versterkt als ze pijn ondergaan. Vragen over waarheid vermengen zich met halve waarheden, voorwendselen, waardoor de status van document versterkt wordt en het idee van fictie aangetast. Het gedrag van de docent wordt behandeld alsof hij tussen ons staat en er geen representatie is.

De vragen over het toneelonderwijs – en onderwijs in het algemeen – raken ook aan het klassieke theater uit Buenos Aires, waaronder de stukken en films van Federico León. In Buenos Aires zijn theaterscholen inderdaad een onderwerp op zich. De laatste jaren bleef hun aantal explosief toenemen en je kan er op wedden dat ze drukker bezocht worden dan die andere lokale specialiteit: het kabinet van de psychoanalyticus. Nog meer dan een van de wereldhoofdsteden van het onafhankelijke theater, is Buenos Aires waarschijnlijk een van de hoofdsteden van de theaterscholen. Dat gaat van de simpele persoonlijke ontwikkeling, tot opleidingen die doen dromen van televisie-, entertainment- en soapseriecarrières. Maar er bestaan ook echte opleidingen, vaak verbonden aan de beste zalen en regisseurs van het onafhankelijk theater. Federico León geeft zelf les. Een heel mobiel onderwijs, want hij toont het dit jaar ook in Brussel.

Hij is zelf gevormd aan zo een school, een van de historisch gezien belangrijkste, die van de Sportivo Teatral, geleid door regisseur Ricardo Bartís. Federico León erkent volmondig de biografische aard van Entrenamiento Elemental Para Actores: “Deze film heeft veel te maken met mijn eigen opleiding. Hij drijft de spot met de acteursopleiding in Argentinië en uiteindelijk is de leraarsfiguur een samenraapsel van al mijn eigen leraars, mijn theatervoorbeelden. De docent lacht met het niet hebben van leerlingen, hij spot met de kijk van de ouders terwijl hij rustig zijn eigen weg volgt, tegen alle heersende onderwijstrends in, die hij als schadelijk ervaart voor het acteren.” Naast Ricardo Bartís, van wie Federico León toont hoe diens onderwijs hem aangegrepen heeft, en van wie hij zich losgemaakt heeft om zijn eigen weg te gaan, bracht hij heel wat tijd door met Robert Wilson, zonder daarvan duidelijke sporen te tonen. De praktijk van “een rustige weg tegen de heersende stromingen in” is ook van toepassing op het theater van Federico León.

Er bestaat geen meester zonder de opoffering van de meester. Aan hem om het voortouw te nemen nu het nog kan. Sergio (gespeeld door Fabián Arenillas), de docent in Entrenamiento Elemental Para Actores, is in dit geval een ideale leraar: helemaal toegewijd aan zijn onderwijs en tegelijk altijd afstand bewarend. Hij lijkt ook mee te doen aan zijn eigen lessen, zoals hij lijkt deel te nemen aan zijn eigen leven. Hij geeft geen les om iets over te brengen. Hij wil geen doel bereiken, maar schetst een parcours dat zich al wandelend vormt, een opeenvolging van toevallige ontmoetingen met de kinderen of in de straat. De opoffering heeft hij geïncorporeerd. Sergio’s opleiding mondt niet uit in een toneel- of filmcarrière maar is een introductie op het leven. Hij wekt meer op dan zomaar een “levensles”. Wat hem in het kind boeit, is dat het weerstaat aan de conventies van de wereld van de volwassen, net zoals aan de codes van een geprefabriceerde kindertijd. De school wordt een middel om geen rol te spelen in het leven. Een middel om de theaterprincipes uit te filteren. Het kind doet dat al spijbelend, het nodigt uit om gaven en handelingen te plukken, en ze op een kinderlijke manier in de creatie op te nemen. Het spontaan verzamelen staat tegenover het mechanisch oogsten, het individuele gebaar tegenover het productivistische egoïsme. Het herstelt een weifelend humanisme tegen de oefeningen voor wetende dieren. Achter de documentaire buitenkant is Entrenamiento Elemental Para Actores een parabool waarbij de schadelijke elegantie de sleutels aanreikt die een eenduidige betekenis kunnen geven aan deze fictie.

Jean-Louis Perrier

Back to top

De Argentijnse acteur, regisseur en filmmaker Federico León (°1975) schreef en regisseerde Cachetazo de Campo, Museo Miguel Angel Boezzio, Mi Quinientos Metros Sobre El Nivel De Jack, El Adolescente en Yo En El Futuro. In 2001 schreef en realiseerde hij zijn eerste film Todo Juntos, waarin hij zelf ook acteerde. Estrellas, gemaakt in samenwerking met journalist Marcos Martinez, was een van de hoogtepunten van het Kunstenfestivaldesarts in 2006. Hij won diverse prijzen, waaronder de Eerste Prijs voor dramatische schriftuur van het Argentijns Nationaal Theaterinstituut, de Konexprijs 2004 van de Fundación Konex en de nationale Eerste Prijs voor dramatische schriftuur 1996-1999 van de Argentijnse regering. Zijn stukken werden opgevoerd in theaterhuizen en op festivals in Duitsland, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk, Italië, Denemarken, Schotland, Canada, België, Spanje, Brazilië en Australië.

Back to top