De Monstruos y Prodigios, La historia de los ‘castrati’

Koninklijke Vlaamse Schouwburg / De Bottelarij

5/05 > 17:00
6/05 > 18:00
8, 10/05 > 20:00
11/05 > 19:00
Language: Spanish
Subtitles: Fr & Nl
Duration : 1 :45

Aan het begin van de zeventiende eeuw experimenteerde een tweehoofdige dokter-barbier uit Napels met een barbaarse operatie op een arme jongen: de castratie. Het was het begin van de wonderlijke en afschuwelijke geschiedenis van de castraten: jongens, meestal uit arme families, die ontmand werden om de engelachtige, vrouwelijke schoonheid van hun sopraanstem te behouden. Claudio Valdés Kuri, onafhankelijk regisseur in Mexico City en gespecialiseerd in de muziek uit de zestiende en zeventiende eeuw, maakte een voorstelling over deze onaardse wezens, vereerd en verguisd. Over hun sociaal statuut, hun roem, hun grillen, hun bijgeloof en hun brutale neergang. Een fantasievolle, barokke reis in de tijd en in de muziek in het gezelschap van een Siamese tweeling, een castraat, een sopraan, een klavecinist, een eunuch en een centaur.

Tekst: Jorge Kuri

Regie: Claudio Valdés Kuri

Muzikale leiding: Magda Zalles

Acteurs: Raul Román, Hernán del Riego, Javier Medina, Luis Fernando Villegas, Kaveh Parmas, Antonio Duque, Miguel Angel López

Lichtontwerp: Victor Zapatero

Kostuumontwerp: Mario Iván Martínez

Repetitor: Claudia Mader

Productieleiding: Grupo Estrategos

Productie-assistent: Marco Antonio Diaz

Afgevaardigd producent: Igor Lozada

Coproductie: Consejo Nacional para la Cultura y las Artes/ Instituto Nacional de Bellas Artes (MEX), Compañía Nacional de Teatro (MEX), Secretaría de Relaciones Exteriores (MEX)

Presentatie: de bottelarij/koninklijke vlaamse schouwburg, KunstenFESTIVALdesArts

Back to top

Mijn lieve kind,

het verwondert me niet dat je tot nu toe een onoverkomelijke weerzin hebt gehad tegen de kwestie die voor jou van het allergrootste belang is. Brute en lompe mensen hebben op ruwe wijze gezegd dat ze je wilden laten castreren; een uitdrukking die zo lelijk en verfoeilijk is, dat zij zelfs een minder gevoelige ziel dan de jouwe zou afstoten. Ik zal trachten jouw welzijn te behartigen met minder onaangename manieren, en ik zal je in zeer bedekte termen zeggen dat je je moet laten "verzachten" door een kleine ingreep die de fijnheid van je teint voor lange tijd en de schoonheid van je stem voor je hele leven veilig zal stellen. Je wordt nu door de koning ontvangen, door hertoginnen geliefkoosd en door alle mensen van stand geprezen, maar als de charme van je stem vergaan zal zijn, zul je enkel nog de makker van Pompejus en de voetveeg van Stourton zijn (respectievelijk de negerslaaf en de page van hertogin Mazarini). Je vreest dat vrouwen je minder zullen beminnen. Schud deze angst maar van je af, want we leven niet meer in achterlijke tijden; het is tegenwoordig voldoende bekend wat er na de ingreep nog aan prestaties mogelijk is en voor één maîtresse van Dery in zijn natuurlijke staat, zal Dery in "verzachte" staat er honderd kunnen krijgen. Je bent dus verzekerd van maîtresses en dat is een groot goed, want dan zul je geen vrouw hebben en dus verlost zijn van een groot kwaad. Ik prijs je gelukkig dat je geen vrouw zult hebben en nog gelukkiger dat je geen kinderen zult hebben; een dochter; een dochter zou zich maar zwanger laten maken, een zoon zich laten hangen en wat nog zekerder is: een vrouw zou je horens opzetten! Voorkom al deze ellende door je snel te laten helpen; je hebt dan alleen te maken met jezelf, gelukkig met de kleine ingreep die je rijk zal maken en je de vriendschap van de hele wereld zal schenken. Als ik lang genoeg leef om mee te maken dat je stem verandert en je baard groeit, zul je jezelf bittere verwijten maken. Laat dat niet gebeuren en wees ervan overtuigd dat ik een vriend ben die het beste met je voorheeft.

Patrick Barbier, Triomf en tragiek der Castraten, Utrecht, Bruna Uitgevers,
1991 vert. Michele Schedler

Deze wonderlijke en tegelijk afschuwelijke brief schreef Charles de Saint-Evremond in 1685 aan Dery, de jonge page van madame Mazarini, in een poging om hem te overtuigen zich te laten castreren. De unieke en onvergelijkbare triomftocht van de castraten op de Europese podia duurde meer dan twee eeuwen en binnen de rooms-katholieke kerk nog wat langer. Regisseur Claudio Valdés Kuri (Mexico) verdiepte zich in de geschiedenis van de castraten, tegelijk verheerlijkt en verguisd. Jongens, meestal uit arme families, werden ontmand om de engelachtige, vrouwelijke schoonheid van hun sopraanstem te behouden. Vooral in het Italië van de barok stonden zij in hoog aanzien. Terwijl de Fransen hen betitelden als 'gekunstelden', 'eunuchen', 'kapoenen' of 'verminkten' spraken de Italianen liever van 'musico' of 'virtuoso'. Wijdverbreid was ook de term 'primo uomo' (naar analogie met 'prima donna') en 'sopranist'. In Italië maakten ze op een vanzelfsprekende manier deel uit van het muzikale leven, zodat er relatief gezien weinig documenten beschikbaar zijn.

Claudio Valdés Kuri is niet alleen regisseur en gepassioneerd door musicologisch onderzoek, hij maakt ook deel uit van het vocale barokkwartet Ars Nova, waarin hij de bas zingt. Ars Nova is gespecialiseerd in de Mexicaanse koloniale muziek van de zestiende, zeventiende en begin achttiende eeuw. De Spaanse ‘conquistadores’ ontdekten al snel het muzikale raffinement van de azteekse muzikanten aan het hof van Montezuma. Van dan af emigreerden talrijke componisten en muzikanten naar de Nieuwe Wereld en ontstonden er barokke muzikale kruisingen van Europese en inheemse stemmen. Waar de evangelisatie niet gaan kon, daar kroop ze: de jezuïeten waren pragmatisch en opportunistisch genoeg om de inlandse talen, verboden door de koning van Spanje, in de kerkdienst te tolereren. Valdés Kuri diepte heel wat partituren op uit de kerkelijke archieven en zette ze met zijn kwartet op CD.

Ook in de geschiedenis van de castraten lopen artistieke, politieke, sociale en morele dimensies door elkaar. De Monstruos y Prodigios, La historia de los ‘castrati’ is een fantasievolle, barokke reis in de tijd en in de muziek. In een circuspiste vol zand wordt de theatrale ceremonie geleid door de gebroeders Paré, een Siamese tweeling: Jean, de chirurg-barbier en Ambroise, de operacriticus. Zij zijn getuigen van hun tijd en wandelende archieven die voortdurend met elkaar discussiëren en redetwisten. Ze etaleren hun kennis en hun zangkunst. In het werkelijke leven zijn beide acteurs professionele contratenoren. Tegenover hen staat Galuppi, meester van het clavecimbel, tenor en lachwekkend bourgeois. En de 'sopranist' – in het echte leven castraat tengevolge van een ongeval – met zijn engelachtige stem, zijn poezelig lichaam en zijn poppengezicht: de curiositeit en het speelgoed van de hovelingen. Om het gezelschap compleet te maken: Sulaiman, de oriëntaalse eunuch, exotische herinnering aan de kolonies en de centaur Quiron, geobsedeerd door het vermoeden voort te zijn gekomen uit bestiale seksuele praktijken.

De Monstruos y Prodigios is een subliem en ridicuul, precieus en barbaars, tragisch en grotesk verhaal over de opkomst, de roem en de ondergang van de castraten. Een castratenstem klimt tot eenzame, hemelse en melancholische hoogte op muziek van Pergolesi, Bononcini, Haendel en Gluck, terwijl de klassenvooroordelen en de kerkelijke hypocrisie worden bekritiseerd: de aanwezigheid van vrouwen in de kerkelijke eredienst werd ‘gediaboliseerd’, maar de castratie van mannen gelegitimeerd en zelfs voorgeschreven. Het is ook het verhaal van de strijd tussen sopranen en sopranisten, tussen de prima donna's en de primo uomo's, tussen de componisten en de grillen van hun onaardse zangers.

De voorstelling eindigt in een onvoorstelbare chaos op het hoogtepunt van de Verlichting met het geschreeuw van de Franse Revolutie. Met De Monstruos y Prodigios brengt Valdés Kuri een eigenzinnige hommage aan de barok, die in een mengeling van schoonheid en wreedheid de ogen probeerde te sluiten voor de metafysische leegte waarboven ze als een koorddanser balanceerde.

Back to top