Van hier en ginder / D’ici et de là-bas

Chico Salvak & Een topografisch portret van José Besprosvany

Actor's Studio

17-23 mei/mai/May, 18:00

Kunstenaars en intellectuelen uit de migratielanden of de diaspora komen in Brussel opvallend weinig aan bod. In samenwerking met Dito'Dito en transquinquennal organiseerde het KunstenFESTIVALdesArts in 1998 een uitwisselingsplatform over 'identiteit' aan de hand van persoonlijke verhalen. In 1999 kwam hierop een vervolg met de participatie van in België wonende en werkende kunstenaars van Chinese, Mexicaanse, Kongolese en Tunesische afkomst. Tijdens Van hier en ginder (editie 2000) monteren twee filmmakers, Marilyn Watelet en An van Dienderen, de opgenomen interviews van de voorbije jaren tot een persoonlijk verhaal.

Chico Salvak, Paroles données
Regie/Réalisation/Direction: Marilyn Watelet, Szymon Zaleski

Een topografisch portret van José Besprosvan
Regie en beeld/Réalisation et images/Direction and pictures: An van Dienderen

Montage/Editing: Rudi Maerten
Muziek/Musique/Musik : "Chant de guerre"
Componist/Componiste/Compositor : Hugues de Courson
Cellist/Celliste : Michel Boulanger
Zangeressen/Chanteuses/Singers : Marie Cavenaile, Isabella di Venosa
Klank/Son/Sound : Daniel Tursh
Met de steun van/Avec l'aide de/With help from: José Begrossvany en Compagnie Idea, Didier Volckaert, Reinhart Cosaert
Met dank aan/Remerciements à/Acknomledgments : Regjep Ahmetas, voor het gebruik van de beelden voor /pour l'utilisation des images de/for the use of the pictures for: "Lara"

Twee documentaires gebaseerd op de interviews van Van hier en ginder ‘98 en ‘99
Deux documentaires basés sur les interviews de D'ici et de là-bas '98 et ‘99
Two documentaries based on the interviews in Van hier en ginder / D'ici et de là-bas '98 and ‘99

Leila Houari / interview : Hamel Puissant
Emerald Beryl / interview : Jean-Pierre Rondas
Mohamed el Baroudi / interview : Fatiha Saïdi
Marjorie Boston / interview : Piet Piryns
Malek Chebel / interview : Fatiha Saïdi
Shanglie Zhou / interview : Everlyn Nicodemus
David Bovee / interview : Willy Thomas
Pie tshibanda / interview : Jean-Pierre Jacquemin
Ghalia Benali / interview : Leila Houari
José Besprosvany / interview : Claire Diez

Productie/Production: Brussel/Bruxelles 2000, KunstenFESTIVALdesArts
Presentatie/Présentation/Presentation: Actor's studio (Brussel/Bruxelles), KunstenFESTIVALdesArts

Van hier en ginder / D'ici et de là-bas ‘98 & ‘99:
Concept: Dito'Dito, transquinquennal, KunstenFESTIVALdesArts
Realisatie/Réalisation/Realisation: Dito'Dito, KunstenFESTIVALdesArts
Coproductie/Coproduction: Dito'Dito, Brussel/Bruxelles 2000 ('99 & 2000), KunstenFESTIVALdesArts
Presentatie/Présentation/Presentation: Gemeenschapscentrum De Markten ('98), Beursschouwburg ('99), KunstenFESTIVALdesArts

Back to top

Van hier en ginder / D'ici et de là-bas is aan zijn derde uitgave toe. Brussel herbergt meer dan twee gemeenschappen en spreekt meer dan twee talen. Toch is de culturele en artistieke zichtbaarheid van die verscheidenheid zeer gering. In 1998 staken twee theatergezelschappen, een Nederlandstalig en een Franstalig, Dito'Dito en transquinquennal, en het KunstenFESTIVALdesArts de koppen bij elkaar en creëerden samen een ontmoetingsplatform met niet-Europese kunstenaars en intellectuelen die in Brussel, Parijs of Amsterdam wonen en werken. Als bicommunautaire en internationale organisatie wil het Festival meehelpen een vrijplaats te creëren voor een dialoog met de culturele minderheden in België en Brussel; een dialoog die in België nog te vaak verdwijnt achter taalpolitieke en communautaire discussies.

Begaan met de negatieve beeldvorming van culturele minderheden in Brussel en overtuigd van het ongekende potentieel van deze stedelijke multiculturaliteit, hebben het Festival, Dito'Dito en transquinquennal kunstenaars en intellectuelen van ginder uitgenodigd om te vertellen over hun levenskeuzes, hun strijd, hun traject en hun kijk op hun samenleving ginder en de onze hier. In 1998 vonden vijf interviews plaats met Leila Houari (schrijfster, 1958, Casablanca/Brussel/Parijs), Emerald Beryl (dichter, 1964, Marokko, Amsterdam), Marjorie Boston (actrice, 1964, Suriname/Amsterdam), Malek Chabel (psychanalyst, 1953, Algerije, Parijs) en Mohammed El Baroudi (professor literatuur, 1935, Casablanca/Brussel). In 1999 werd het initiatief herhaald met Shanglie Zhou (plastisch kunstenares, 1958, Shangai/Antwerpen), Pie Tshibanda (psycholoog en auteur, 1951, Congo/België), Ghalia Ben Ali (zangeres, 1968, Tunis/Brussel), José Besprosvany (choreograaf, 1959, Mexico City/Brussel) en David Bovée (Antwerps muzikant/nomade).

Voor het Festival 2000 buigen twee cineasten (Marilyn Watelet en An Van Dienderen) zich over deze meer dan twintig uren van intieme, kritische, vurige en genuanceerde getuigenissen. Vanuit hun eigen persoonlijke ervaring en sensibiliteit geven zij een tweede leven aan de vertelde verhalen.

Marilyn Watelet (Brussel, 1948) werkt samen met Simon Zaleski (Lodz/Polen, 1952) sinds 1994: "Simon heeft me altijd gezegd dat de mogelijkheid om te leven begint in de blik van de ander. Jarenlang gaven de blikken die hij kruiste hem niet de toestemming om te leven." De cinema is een manier van kijken, de camera is een oog: hoe indruk te maken op deze optische zenuw die naar de hersenen leidt? Via het meest voor de hand liggende, het meest spectaculaire, het meest gewelddadige, zoals de media doen, of door de tijd te nemen om te luisteren om beter te kunnen kijken? De vraag stelt zich niet eens. Zij maken documentaires om de stereotypen open te breken waarin vastgeroeste ideeën en vooroordelen zich hebben genesteld. In Fin de Siglo filmden zij het Cuba van vandaag, onzeker in zijn overgang van communisme naar kapitalisme, vanuit een groot warenhuis waarin de bewoners rondlopen. Zij volgden jonge Belgen, fans van 'Black Metal'-muziek, aanhangers van de zogeheten satanische rock die zelf helemaal niets satanisch hebben. Ze ontdoen clichés van hun vanzelfsprekendheid. Binnenkort plaatsen ze hun camera op de grens tussen Polen "kruispunt van alle migratiebewegingen" en Duitsland "onvermurwbare bewaakster van het rijke westen".

Marilyn Watelet en Simon Zaleski richten op dit moment hun blik op de interviews van hier en ginder: "Het zijn levensverhalen die ons raken. Het gemeenschappelijk punt is dat de geïnterviewden elders geboren zijn, maar zij hebben ieder een eigen traject afgelegd met een eigen gevoeligheid. Ze verschillen van generatie tot generatie. De interviews werden afzonderlijk opgenomen; wij willen ze met elkaar laten dialogeren. Ik heb de indruk dat Brussel een gepriviligieerde plaats is om te 'zijn', vanwaar je ook komt", zegt Marilyn Watelet. "Brussel is niet ondergeschikt aan de Franse cultuur en ligt niet ver van de Engelse en de Duitse. In het centrum van Brussel leven, is zich iedere dag tegen andere gemeenschappen aanwrijven. Het is een stad die me op een positieve manier doet 'fantasmeren'."

"De Belgische mentaliteit is verschrikkelijk statisch", zegt An Van Dienderen (Brasschaat, 1971), de tweede cineaste die de interviews herleest. "Ik ben hier geboren en ik voel iedere dag die onverbeterlijke behoefte aan stabiliteit, die kennis en ervaring rangschikt in vastomlijnde en makkelijk te identificeren categorieën. In die categorieën is er geen plaats voor meervoudige en meerduidige identiteiten, en evenmin voor gemengde identiteiten. Alles wat buiten de categorieën valt, bestaat niet. Je zit in het klassement, of je verdwijnt." An Van Dienderen is cineaste en beoefent een soort 'visuele antropologie'. Met het artistieke beeld verzet ze zich tegen het kant en klare beeld. "De media produceren een representatie van het reële, volledig gemanipuleerd. Deze reproductie is de matrix voor alle volgende reproducties door de media. Het is een vicieuze cirkel. Bovendien gebaseerd op een gevoel van superioriteit dat Europa cultiveert."

An Van Dienderen studeerde aan Sint-Lucas voordat ze aan de Universiteit van Berkeley als vrij student lessen ging volgen bij de briljante Koreaanse Trinh Minh-Ha , die seminaries gaf over de 'Third cinema' en 'Identities Across Differences'. Deze 'derde cinema' groepeert de onafhankelijke films die tot stand komen buiten de categorieën van Hollywood. 'Gemengde identiteiten' waren een dagelijkse realiteit aan een universiteit waar alle nationaliteiten en generaties elkaar ontmoetten, waar de autobiografische geschriften van 'gekleurde vrouwen' werden geanalyseerd en waarin iedereen in zijn expressie werd gerespecteerd. Respect voor een onderwerp betekent voor An Van Dienderen eerst en vooral het in vraag stellen van de gebruikelijke clichés waarmee dat onderwerp gerepresenteerd wordt: "waarom een dergelijke vorm voor een dergelijke informatie? Vanwaar komt dat apriori? In de kranten worden de artikels ondertekend, waarom gebeurt niet hetzelfde bij de beelden van de media? Ook zij hebben een auteur..." Bij het bekijken van de interviews was ze vooral getroffen door de intuïtieve correspondenties tussen de persoonlijke perceptie van de kunstenaars van hun reis en hun (ont-)worteling enerzijds en hun kunst anderzijds.

Back to top