Três dedos abaixo do joelho

Atelier 210

8, 10/05 – 20:30

9/05 – 18:00
POR > FR / NL

1h 30min


Kunnen woorden gevaarlijk zijn? Met die vraag in het achterhoofd dook theatermaker Tiago Rodrigues in de archieven van de Portugese censuurcommissie van het Salazarregime. Op het podium doorlopen twee acteurs een resem theaterteksten en spelregisters. De voorstelling ontrolt zich als een haast onleesbare lijst van zogenaamd gevaarlijke theaterteksten. Niet wat overblijft van de originele stukken interesseert Tiago Rodrigues, wel wat geschrapt werd en vooral waarom. In Três dedos abaixo do joelho (‘Drie vingers onder de knie’) verheft hij de censoren tot schrijvers. Teksten van alle tijden worden ontleed aan de hand van censuurrapporten over details en onbenulligheden. Het resultaat is een stuk dat als een absurde poëtische machine over je heen walst. Ontrafelt Tiago Rodrigues de vergeten recente geschiedenis van ons eigen continent door te zeggen waarom iets niet gezegd mocht worden? Ontdek dit werk van een van de meest invloedrijke jonge stemmen uit het Portugese theater.

Regie & tekst (gebaseerd op het werk van de fascistische censuurcommissies)
Tiago Rodrigues

Met
Isabel Abreu & Gonçalo Waddington

Onderzoek & dramaturgie
Joana Frazão

Belichting & technische leiding
André Calado

Montage
Tiago Guedes & Rita Barbosa (Take it easy), RTP archive

Kostuums
Magda Bizarro & Tiago Rodrigues (op basis van kostuums van Abílio Matos & Silva, Filipe Faísca, Herlander Peyroteo, José Costa Reis, Nuno Carinhas, Octávio Clérigo, Juan Sotullo, Rafaela Mapril & Sílvia Hasenclever voor de voorstellingen 'O Traído Imaginário', 'O Poder da Górgone', 'A Carroça do Poder', 'As Três Irmãs' & 'A Maçon', 'Rei Lear', 'A Sobrinha do Marquês', 'Rómulo, o Grande', 'Sonho de uma Noite de Verão', 'Germânia 3' & het Portugees Nationaal Theater)

Scenografie
Magda Bizarro, Rita Barbosa & Tiago Rodrigues

Poster & beelden
Rita Barbosa

Muziek
Márcia Santos ('The taste for power'), Alexandre Talhinhas (Drum 'n' bass)

Engelse vertaling
Kevin Rose

Productiemanagement, ondertiteling & fotografie
Magda Bizarro

Met dank aan
Paulo Tremoceiro, de werknemers van Torre do Tombo, Diogo Infante, Fernando Matos de Oliveira, Rui Pina Coelho, Mickael Oliveira

Presentatie
Kunstenfestivaldesarts, Atelier 210

Productie
Mundo Perfeito (Lissabon)

Coproduction
Kunstenfestivaldesarts, Alkantara Festival (Lissabon), Teatro Nacional D. Maria II (Lissabon), Stage-Helsinki Theatre Festival, De Internationale Keuze van de Rotterdamse Schouwburg

Met de steun van
RTP, Take it Easy, Arquivo Nacional da Torre do Tombo/DGARQ

Project gecoproduceerd door
NXTSTP, met de steun van het Cultuurprogramma van de Europese Unie

Gecreëerd in Lissabon in juni 2012

Back to top

In 1926 begon met een militaire staatsgreep een dictatuur die António de Oliveira Salazar (1889-1970) in 1932 aan de macht zou brengen en Portugal 48 jaar lang (1926-1974) onder een fascistisch en kolonialistisch regime zou houden. Onder het motto "God, Vaderland en Familie", werden burgerrechten en politieke vrijheid gewelddadig onderdrukt. De oppositie werd door de politieke politie vervolgd, gevangengezet, gemarteld of gedood. Miljoenen Portugezen vluchtten om politieke of economische redenen het land uit, maar ook om aan de koloniale oorlog die 13 jaar woedde in verschillende Afrikaanse landen te ontsnappen. Op 25 april 1974 bracht de Anjerrevolutie een einde aan de langstdurende rechtse dictatuur in Europa.

In de Torre do Tombo, het nationale archief van Portugal, vond theatermaker Tiago Rodrigues een ongelooflijke hoeveelheid onlangs openbaar gemaakt materiaal dat verband houdt met het theater tijdens de dictatuur die het land gedurende 48 jaar regeerde. Dictator Salazar, die vooral vreesde voor het element van 'besmetting' bij het samenkomen van een publiek in een theater, legde een strenge censuur van teksten en voorstellingen op. Tijdgenoten als Brecht, Max Frisch of Eugene O'Neill werden uiteraard gecensureerd, maar verrassend genoeg ook klassiekers als Molière, Shakespeare of Sophocles. En zo ook de kostuums, de belichting, het acteren of zelfs de advertenties voor de voorstellingen.

Onder de duizenden gecensureerde stukken in het archief ging Tiago Rodrigues' interesse vooral uit naar de verslagen die waren geschreven door de inspecteurs die de censuur of het verbod op de voorstellingen oplegden. De ironie achter Três dedos abaixo do joelho is dat het de censors transformeert in toneelschrijvers, waarbij de verslagen van de censors als tekst voor de theatervoorstelling gebruikt worden. Eén censor schreef dat "Geen enkele cut zichtbaar mag zijn voor het publiek", en Tiago Rodrigues volgt die instructie nauwgezet. Deze voorstelling wist alle grenzen tussen de woorden van Othelloof die van een censor, en gebruikt het theater om de gedachte achter de censuur van het theater te onthullen.

Tiago Rodrigues, die nu op een decennium werk met zijn compagnie Mundo Perfeito kan terugblikken, wordt door de Portugese pers beschouwd als één van de meest invloedrijke jonge kunstenaars in Portugal. Três dedos abaixo do joelho werd door de Portugese Auteursvereniging bekroond voor de Beste Voorstelling van 2012. Het stuk wordt veelgeprezen voor het transformeren van de erfenis van hen die de artistieke en politieke vrijheid hebben onderdrukt in een instrument dat datgene wat nog steeds gevaarlijk en betekenisvol is in het theater blootlegt. Tiago Rodrigues noemt het "een zoete wraak".

Back to top

Tiago Rodrigues (1977) is een acteur, toneelschrijver en regisseur. Zijn subversief en poëtisch theater maakten hem tot een van de belangrijkste jonge Portugese kunstenaars. Hij werkt aan een onwaarschijnlijk tempo: met zijn gezelschap Mundo Perfeito heeft hij in de voorbije tien jaar maar liefst 30 stukken gecreëerd. In de tussentijd heeft hij samengewerkt met andere gezelschappen, choreografen of filmmakers en was hij lesgever en curator, en betrokken bij artistieke samenwerkingsprojecten. Zijn werk werd gepresenteerd in Europa, Zuid-Amerika en het Midden-Oosten. Tiago Rodrigues werkte ook samen met kunstenaars uit België, Libanon, Nederland en Brazilië. Zijn werk is diep geworteld in een theatertraditie van samenwerking. Recent heeft hij stukken gecreëerd die opvallen door de manier waarop documenten gemanipuleerd worden met theatrale middelen. Ze combineren publiek leven en intimiteit en vormen een uitdaging voor onze perceptie van sociale of historische fenomenen.

Back to top