The Dark Ages

Théâtre National

2h
DE / Bosnian / Serbian > FR / NL

23/05 – 20:00
24/05 – 20:00
25/05 – 20:00

Wat gebeurt er met mensen wanneer hun land en hun geloof in puin vallen? Op welke fundering is Europa gebouwd? The Dark Ages is het tweede deel van Milo Raus Europatrilogie, waarin de Zwitserse theatermaker inzoomt op de Europese eenmaking na WO II: van de val van het Derde Rijk (1945) tot de belegering van Sarajevo (1995). Acteurs uit Bosnië, Duitsland, Rusland en Servië vertellen persoonlijke verhalen over ontheemding en ontwrichting, vertrek en aankomst, overgave en wanhoop. Doorheen hun meanderende levenslopen schemert de turbulente geschiedenis van Europa. De muziek is van Laibach, een Sloveense cultgroep die elementen van sociaal realisme en nazikunst met popcultuur vermengt. Net als in het indrukwekkende The Civil Wars (dat te zien was op het Kunstenfestivaldesarts 2014) schetsen de biografische close-ups van The Dark Ages een intiem tableau van een continent dat al vele keren aan diggelen is geslagen. Een politieke psychoanalyse van onze tijd. Brandend actueel.

Concept, tekst & regie
Milo Rau

Tekst & uitvoering
Sanja Mitrović, Sudbin Musić, Vedrana Seksan, Valery Tscheplanowa, Manfred Zapatka

Dramaturgie
Stefan Bläske, Sebastian Huber

Decor & kostuums
Anton Lukas

Camera & video
Marc Stephan

Muziek
Laibach

Assistenten dramaturgie
Lucia Kramer, Rose Reiter

Regieassistent
Jakub Gawlik

Vertaling
Marija Karaklajić

Onderzoek
Stefan Bläske, Mirjam Knapp

Productieleiding
Mascha Euchner-Martinez

Presentatie
Kunstenfestivaldesarts, Théâtre National de la Communauté française

Productie
Residenztheater (München)

In samenwerking met
Milo Rau/International Institute of Political Murder (IIPM)

Met de steun van
Pro Helvetia

Back to top

‘Iedereen doodt wat hij liefheeft’
Gesprek met Milo Rau

Zoals in het eerste deel van de Europatrilogie The Civil Wars, staan ook in dit tweede deel The Dark Ages de biografieën van de acteurs centraal. Waarom kies je voor een persoonlijke benadering van een politiek thema?
Het formaat dat ik voor de Europatrilogie ontwikkeld heb, is van een banale eenvoud en vastheid: wereldgeschiedenis wordt hier verteld vanuit het perspectief van persoonlijke ervaringen. De vijf acteurs spreken over zeer persoonlijke, soms duistere momenten uit hun leven. Daarbij gaat het echter niet om hun biografie als dusdanig. De gebeurtenissen uit hun leven en werk duiden op maatschappelijke veranderingen in Europa in de laatste vijfentwintig jaar – en in het geval van Manfred Zapatka, wiens herinneringen teruggaan tot 1945, zelfs van de laatste zeventig jaar. Dat betekent dat er vijf specifieke mensen over hun leven spreken, maar dat zij tegelijk als figuren voor ons allemaal, voor ‘Europa’, ja eigenlijk voor de mens als dusdanig staan. Dat is precies de reden waarom ik The Dark Ages opgebouwd heb als een klassiek drama in vijf bedrijven, met allegorische titels zoals ‘Smekelingen’ of ‘Streven naar het kwaad’. Men begint bij een bijzonder geval, bij vijf specifieke, uiteindelijk toevallige levenslopen. Door een sterke formalisering – de draaiende scène, de fuga-structuur en het gebruik van live-opnamen – wordt dit specifieke dan verheven tot het algemeen geldige.

De acteurs komen uit Duitsland, Rusland, Bosnië en Servië. Welke rol speelt nationaliteit in The Dark Ages?
2015 is de verjaardag van twee historische breuken: het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945 en de genocide in Srebrenica in 1995. 1945 staat voor de overwinning op nazi-Duitsland en het begin van een postnationalistisch Europa; 1995 voor een opnieuw opkomend nationalisme na het uiteenvallen van het Oostblok. De handeling in The Dark Ages vertrekt van beide historische breuken, die de biografie van elk van de acteurs doorkruisen en existentieel bepalen. Op welke fundamenten is Europa gebouwd? Wat betekent het om een Serviër, een Bosniër, een Rus te zijn? De sterke maatschappelijke thema’s van onze tijd weerspiegelen zich in de levensverhalen van alle acteurs: ontworteling, vlucht, heropbouw, existentiële en ideologische thuisloosheid – en tenslotte, op een bijna spookachtige manier, de grote tragische thema’s van ‘het kwaad’ en de onmogelijke gerechtigheid.

Met uitzondering van Sudbin Music zijn alle vertellers op de scène professionele acteurs. Ook Music is als mensenrechtenactivist, auteur en politicus wel geoefend om zichzelf voor te stellen. Welke rol speelt in het stuk het beroep van verteller? Kunnen we eigenlijk nog spreken – zoals bij het theatercollectief Rimini Protokoll – van ‘experts van het dagelijkse leven’?
Het bijzondere aan de constellatie van The Dark Ages is natuurlijk, zoals bij The Civil Wars, dat de vertellers als professionele acteurs niet alleen expert zijn voor hun eigen leven, maar ook deskundigen in het vertellen. Het is een stuk over het vertellen en tegelijk over wat de zogenaamde ‘grote verhalen’ met ons doen of gedaan hebben – dat is precies waarom aan een kant van de scène een klassiek spreekgestoelte staat, zoals we die tijdens ons onderzoek telkens opnieuw gezien hebben. De actrice Sanja Mitrovic moet bijvoorbeeld omgaan met het etiket van de ‘slechte Servische’. Music of Seksan zijn vertwijfeld over de politieke leugenachtigheid van de Europese offercultus in verband met Bosnië. In het verhaal van Zapatka komt dan weer een veel voorkomend symptomatisch ongenoegen tot uiting over de utopische leegte van het Duitse economische wonder. Kortom: voor elk van de acteurs in deze constellatie is hun ‘nationaliteit’ tegelijk bepalend en problematisch. Ze zijn, ieder voor zich en telkens in hun zeer eigen stijl, experts geworden van dit soort permanente existentiële crisis.

In de trailer van het stuk citeren de acteurs Shakespeare. Waarom?
Bestaat er zoiets als ‘het kwaad’ en zo ja, bestaat er gerechtigheid, als het kwade ons overkomt? Dat zijn centrale vragen in The Dark Ages. Wat nu specifiek Hamlet betreft: het was gewoonweg ongemakkelijk hoe tijdens de repetities scènes uit het stuk van Shakespeare bijna letterlijk als authentieke herinneringen van de acteurs terugkwamen. Music heeft ook werkelijk de schedel van zijn vader in zijn handen gehad, Tscheplanowa ‘sprak’ als het ware op haar Heiner-Müller-tournee met het videobeeld van haar net overleden mentor Dimiter Gotscheff. Tegelijk is Hamlet voor mijzelf de belichaming van het niet kunnen loslaten. ‘Iets is verdorven in het Koninkrijk van Denemarken.’ Hamlet wil gerechtigheid voor zijn vader, maar niemand wil zijn verhaal nog horen. Hij moet kalmeren, hij moet zich integreren, maar hij kan het verleden niet loslaten, zoals al deze acteurs. The Dark Ages is een stuk over thuisloosheid, over een permanent uitgesteld en uiteindelijk onmogelijk aankomen in het ‘Nieuwe Europa’, over het niet kunnen vergeten.

De muziek bij The Dark Ages is van de Sloveense band Laibach. Hoe kwam deze samenwerking tot stand?
Het interesseert mij hoe de geschiedenis van Joegoslavië maar ook van Europa in de evolutie van die band tot uiting komt. Ze waren al voor 1989 in Europa en het Oostblok op tournee, ze brachten albums uit die erg kritisch waren voor de EU en ze hielden zich in bijna al hun projecten bezig met vragen rond identiteit en staat – ze hebben zelfs ooit zelf een staat opgericht. Tegelijk is het bijzonder interessant dat Laibach nooit de rol van de modelburger heeft opgenomen of omgekeerd opgetreden is als een quasi posthumaan kunstproduct, zoals de eveneens bekende muziekband Kraftwerk. Ze hielden steeds vast aan het klassieke, ‘oud- Europese’ pathos. Hun soundtrack voor The Dark Ages volgt het principe van de Wagneriaanse overweldiging, in maximaal contrast met de intimiteit van de enscenering. Het is een tegelijk boosaardige en melancholische lofzang op de verhalen van de acteurs, waarin de collectieve nachtmerrie voelbaar wordt van een zich vrolijk verenigend Europa op de ruïnes van de Tweede Wereldoorlog en de massa-graven van de Joegoslavische burgeroorlog. In die zin is het maar logisch dat het motief van de soundtrack in The Dark Ages, dat verwijst naar verschillende Europese historische periodes en stijlen, teruggaat op een door Oscar Wilde aangepast citaat van Shakespeare: ‘Iedereen doodt wat hij liefheeft’. De oude mens moet ondergaan, zodat de nieuwe kan leven – zo klonk het tijdens het fascisme en het communisme. En dat geldt ook voor het Nieuwe Europa. Alleen jammer dat wij nog tot de oude collectie behoren.

The Dark Ages is het tweede deel van de Europatrilogie van Milo Rau, een intieme psychologische schets van het zich verenigende Europa. Het eerste deel The Civil Wars (2014) richtte zich op West-Europa en de oorzaken van sociale desintegratie en extremisme. Het derde deelEmpire (première in december 2015, Schaubühne Berlijn) zal de gevolgen van de Europese economische politiek in Afrika thematiseren.

Back to top

Milo Rau (1977) werd geboren in Bern. Hij studeerde sociologie, Germaanse en Romaanse studies in Parijs, Zürich en Berlijn bij onder andere Tzvetan Todorov en Pierre Bourdieu. Hij begon zijn eerste reportagereizen in 1997 met een reis naar Chiapas, Cuba. Vanaf 2000 werkte hij als schrijver voor de Neue Zürcher Zeitung , en vanaf 2003 als regisseur en schrijver in zowel binnen- als buitenland. In 2007 richtte Rau het theater- en filmproductiebedrijf International Institute of Political Murder op waar hij sindsdien ook actief is gebleven. Zijn toneelstukken en films werden getoond op enkele van de grootste nationale en internationale festivals, zoals in 2012-2013 op het Kunstenfestivaldesarts, het Berliner Theatertreffen, het Festival d’Avignon, het Zürcher Theater Spektakel, het Noorderzon Performing Arts Festival Groningen, het Festival TransAmériques, de Wiener Festwochen en het Radikal Jung Festival, waar hij werd bekroond met de prijs van de critici voor regie. Naast zijn werk voor toneel en film houdt Milo Rau lezingen over regie, culturele theorie en sociale sculptuur aan verschillende universiteiten en hogescholen. Zijn producties, campagnes en films (waaronder Montana , The Last Hours of Elena and Nicolae Ceausescu , Hate Radio , City of Change , Breivik’s Statement , The Moscow Trials , The Zurich Trials , The Civil Wars en The Dark Ages ) werden in meer dan 20 landen over de hele wereld getoond. In 2014 ontving Milo Rau o.a. de Swiss Theatre Price, de Hörspielpreis der Kriegsblinden (voor Hate Radio ), de Special Jury Price van het German Film Festival (voor The Moscow Trials ) en de Great Jury Price van de German Theatre Trienale Festival Politik im Freien Theater (voor The Civil Wars ). Milo Rau’s filosofische essay ‘What is to be done. Critique of the Postmodern Reason’ (2013) werd een bestseller en werd bekroond als het Beste Politieke Boek van 2013 door de Duitse krant Die Tageszeitung , terwijl zijn toneelstuk The Civil Wars werd geselecteerd als één van de vijf beste toneelstukken van 2014 door experten van de Zwitserse Staatstelevisie. La Libre Belgique riep Milo Rau onlangs uit tot ‘Europa’s meest gewilde regisseur’, en het Duitse weekblad Der Freitag noemde hem ‘de meest controversiële regisseur van zijn generatie.’

Back to top