The Civil Wars

Beursschouwburg

17, 19, 20, 21, 22/05 – 20:30
18/05 – 18:00
NL / FR
± 2h

In juni 2013 verscheen in de Belgische media een video van de onthoofding van een Syrische officier van het Assadregime door jonge jihadisten. We horen iemand “Draai hem om!” roepen met een Vlaamse tongval. De publieke opinie reageert verontwaardigd. De vraag wat honderden Europeanen drijft om te gaan strijden tegen de gevestigde machten van de theocratie en de dominantie van het zogenaamde Westen in Syrië is voor Milo Rau het vertrekpunt voor een lezing-performance met vier stemmen over de a priori’s achter volksopstanden en politiek engagement. In de loop van hun eigen, meanderende biografie peilen vier acteurs – Karim Bel Kacem, Sara de Bosschere, Sébastien Foucault en Johan Leysen – naar de condition humaine in het Europa van het begin van de 21ste eeuw. Hun persoonlijke verhalen reflecteren over de politiek en onthullen een schets van Europa – de menselijke komedie van onze tijd aan de hand van het voorbeeld van vier mensen. Wat betekenen geloof en familie in een tijdperk van radicalisme, de dreiging van klimaatoorlogen en algemeen verval van normen en waarden? Wat houdt de maatschappij nog samen? Hoe vertaalt een tijd van culturele omwentelingen zich in de persoonlijke levensloop van mensen? En deugt het theater vandaag nog als medium voor politieke reflectie, zoals vroeger?

Tekst & regie
Milo Rau

Met
Karim Bel Kacem, Sara De Bosschere, Sébastien Foucault, Johan Leysen

Onderzoek & dramaturgie
Eva-Maria Bertschy

Scenografie & kostuums
Anton Lukas

Video
Marc Stephan

Geluid
Jens Baudisch

Regieassistent
Mirjam Knapp

Assistent onderzoek
Aurélie Di Marino

Assistent scenografie & techniek
Bruno Gilbert

Productieverantwoordelijke
Mascha Euchner-Martinez, Eva-Karen Tittmann

PR
Yven Augustin

Design
Nina Wolters

Webmaster
Jonas Weissbrodt

Productie
IIPM

Coproductie
Kunstenfestivaldesarts in samenwerking met Beursschouwburg (Brussel), Zürcher Theater Spektakel, Kaserne Basel, Schlachthaus Theater Bern, La Bâtie – Festival de Genève, Schaubühne am Lehniner Platz Berlin, Théâtre Nanterre-Amandiers Paris

Met de steun van
Stadt Zürich Kultur, Pro Helvetia, Migros Kulturprozent, Goethe-Institut Brüssel, Pianofabriek (Brussel)

Met dank aan
Radouane Attiya, Dyab Abou Jahjah, Saliha Ben Ali, Bilal Benyaich, Dimitri Bontinck, Sébastien Courtoy, Christophe Marchand, Richard Millet, Anne Morelli, Kurt Pelda, Véronique Loute, Herwig Todts, Cécile Vanderpelen, Jan Van Goethem, Françoise Wallemacq, Catherine Wilkin, Els Witte

Back to top

“Dit eigenaardige Europa…”
Een gesprek met Milo Rau

Een halfjaar lang gingen regisseur Milo Rau en zijn team in België de wederwaardigheden na van jonge mannen die naar Syrië trokken om daar voor de stichting van een godsstaat te strijden. Ze interviewden hun ouders, broers en zussen, hun advocaten en hun politieke tegenstanders. Wat vertellen deze levens over het Europa van begin 21ste eeuw? Welke conflictlijnen tekenen zich daarin af? Hoe zit het met het vaak ingeroepen identiteitsverlies van de samenlevingen van het Avondland, waarvoor conservatieve intellectuelen als Thilo Sarrazin in Duitsland of Richard Millet en Alain de Benoist in Frankrijk waarschuwen? Staat het Europese project werkelijk op het punt “tussen islamisten en nationalisten verpletterd” te worden, zoals Anders B. Breivik in Milo Rau’s omstreden theaterproject Breivik’s Statement voorspelde?

Met The Civil Wars sluit Milo Rau zijn veelbesproken cyclus You will not like what comes after America af. Tegelijk keert hij terug naar vraagstellingen waarmee hij bijna tien jaar geleden bezig was in zijn metaagitpropstuk Bei Anruf Avantgarde (2005) en de Bakchai-bewerking Montana (2007), die op vele festivals werd uitgenodigd. Hoe vertalen maatschappelijke crisissen zich in de levensloop van burgers? Wat betekenen revolte en extremisme concreet? En hoe houden theater en politiek eigenlijk verband met elkaar?

Rolf Bossart Het huidige sluitstuk van je reeks You will not like what comes after America heet The Civil Wars. Toepasselijk genoeg gaathet aan de vooravond van de Europese verkiezingen in avant-première inde Europese hoofdstad Brussel. De laatste tien jaar winnen radicaalrechtse, moslimfundamentalistische en antisemitische partijen overheel Europa aan populariteit. Is politiek engagement nog steeds mogelijkzonder extreme standpunten in te nemen?

Milo Rau Ter voorbereiding van dit project deden we onderzoek naar Belgische salafisten en rechts-extremisten. You will not like what comes after America is in feite een reeks over extreme gedachten: van Breivik tot Dieudonné, van 11 september tot de jihadi’s van vandaag. Maar we vroegen ook een groep willekeurig gekozen mensen naar hun mening over België en Europa en wat die voor hen betekenen. De antwoorden van dit vooronderzoek waren dubbelzinnig: terwijl extreme salafisten en rechtsextremisten een terugkeer naar traditionele modellen bepleitten (van een theocratie tot een etnisch gedefinieerde natiestaat), bleek de gemeenschappelijke deler van de gematigde groep burgers eerder beperkt. Niemand wil oorlogen of grote imperia, maar behalve dat kwam er bij de ondervraagden niet veel op. Het Europa van vandaag lijkt bijna als doel te hebben het oude Europa te verhinderen, net zoals België toen het gesticht werd simpelweg bedoeld was als buffer tussen grootmachten, een middel voor vrede met een moeilijke, bijna onmogelijke identiteit.

RB Is dat al wat overblijft van de Europese gedachte?

MR “Wij zijn de eerste generatie voor wie Europa geen idee meer is, maar een realiteit”, schreef Karim Bel Kacem, een van de acteurs van The Civil Wars, toen ik hem om een statement vroeg. Dat vat het goed samen: Europa is een realiteit, zij het een extreem disparate, en net als de verstoten bastaarden bij Shakespeare moeten wij daarmee leren omgaan. The Civil Wars is dus geen loutere aankondiging van een catastrofe, geen lamento van de postgeschiedenis en ook geen cultuurpessimistisch maakwerk. Veeleer benoemt het de mogelijke invulling van een specifieke Europese lege ruimte, die precies – zoals we willen tonen – een individuele en private leegte is.

RB Je snijdt het aan: bij The Civil Wars gaat het in wezen noch om een uiteenvallend Europa, noch om de figuur van de Europese jihadist, maar om de biografieën van de acteurs, en uiteindelijk om hun huidige verhouding met hun vader, God, hun beroep…

MR Ja, dat klopt. The Civil Wars heeft een zeer lange weg afgelegd: van de jihadisten tot de biografieën van de acteurs. Maar daarvoor dienen opzoekingswerk en probeersels, om tot de narratieve kern van de objectieve gebeurtenissen door te dringen. Je merkt plots dat de symptomen oninteressant zijn, dat de dramatische stuwkracht elders schuilt. Dat is eigenlijk mijn politieke conclusie van de projectreeks You will not like what comes after America, waarvoor we een hele reeks extremisten hebben geïnterviewd: het islamitische gevaar en de Europese aftakeling vormen geen reëel en dodelijk gevaar voor het continent, maar ze bieden stof voor een uiterst doeltreffende openbare en net daarom ook biografische vertelling. Om te begrijpen waarom dat zo is, kun je die lege ruimte waarover ik het had beter als een universeel existentieel thema beschouwen – zowel in het imaginaire geheel van Europa als in de privésfeer van zijn bewoners, of die nu jihadist of acteur zijn. Waarom is dit plots iets dat de meeste mensen aanbelangt, dit gat in het eigen bestaan, dat men moet dichten met een vreemde rol of een vreemde tekst? En waaruit valt op te maken of dit iets monsterlijks of iets moois is, of beide? En zo is alles kleiner geworden, zoals in een antieke mythe: van alle prangende thema’s die ons de laatste jaren opgejaagd hebben, van de Breiviks en de religieuze strijders en de rechts-populisten die we op het podium en voor de camera hebben uitgenodigd, zijn de ‘kleine’ verhalen de diepste gebleken. Veel wordt vooraf bepaald door de moeders en vooral de vaders: de dominante figuren en de afwezigen, de existentiële stempels en wat we daarvan maken.

RB Betekent dit dat de acteurs tot op zekere hoogte hun eigen tekst brengen? Over hun België, hun jihad, hun burgeroorlog, hun Europa?

MR Precies. Ik zag er opeens de zin niet meer van in hen de tekst van een jonge Syriëstrijder of een oude SS’er (van wie er in België nog een paar zijn) te laten uitspreken. Behalve als het iets met hen te maken heeft of als er iets door verklaard wordt. Sara De Bosschere, Karim Bel Kacem, Sébastien Foucault en Johan Leysen zijn vier Europese acteurs met een heel ‘eigen’ levensloop. En dat is waar het ons in The Civil Wars om te doen is: een tableau schilderen van Europa, van de hele comédie humaine van onze tijd, aan de hand van het voorbeeld van vier mensen – vier acteurs, hun ouders, hun fantasiebeelden, hun werk…

RB In wat voor een tijd leven we dan?

MR Het is een vaderloze tijd, een tijd zonder voorbeelden. Met Nelson Mandela is een van de laatste echt politieke figuren heengegaan. Wat rest, is een hoop technocraten die in anonieme apparaten als het Europees Parlement of de VN dienst kloppen, zonder dat iemand verstaat wat ze daar überhaupt doen, laat staan wat hun politieke overtuigingen zijn. Onze vaders en de vaders van de acteurs hebben allemaal schipbreuk geleden door de liberale markteconomie waarmee ze zijn opgegroeid, of ze zijn er gek van geworden. Onze moeders hebben dan weer onverdroten geprobeerd te voldoen aan de tegenstrijdige eisen van onze tijd, hun gezin te redden en van hun werk te houden. En nu zitten we op een punt in de geschiedenis van Europa waarop honderden, duizenden jongemannen zich ernstig aan aartsconservatieve religieuze overtuigingen wijden en liever in Syrië voor een godsstaat sterven dan in de voorsteden van Brussel of Parijs verder weg te zinken in een maatschappij zonder utopie.

RB Is er ook geen politieke utopie meer voor Europa?

MR We moeten op zijn minst niet ophouden met ernaar te zoeken. De Belgisch-Libanese politieke activist Dyab Abou Jahjah, die ons tijdens onze research begeleid heeft, voorspelde bij de tweede editie van de Berliner Gespräche: “Ofwel vinden we een gemeenschappelijk verhaal, ofwel hebben we over een paar jaar een burgeroorlog in Europa.” En dat is volgens mij nog optimistisch geformuleerd. Uit een recente studie van de NASA blijkt dat de ecologische catastrofe niet meer af te wenden is. De 21ste eeuw wordt er een van vreselijke klimaatoorlogen. Wie geïnteresseerd is in een min of meer treffende beschrijving van wat midden deze eeuw op onze planeet afkomt: alles staat tamelijk precies beschreven in de Apocalyps van Johannes.

Back to top

Milo Rau werd in 1977 in Bern geboren. Hij studeerde sociologie, Germaanse en Romaanse talen in Parijs, Zürich en Berlijn, onder meer bij Tzvetan Todorov en Pierre Bourdieu. Vanaf 1997 maakte hij zijn eerste reportagereizen (Chiapas, Cuba), vanaf 2000 werkte hij als auteur voor NZZ, vanaf 2003 als regisseur en auteur met onder andere het Maxim Gorki Theater in Berlijn, Staatsschauspiel Dresden, HAU Hebbel am Ufer Berlin, Theaterhaus Gessnerallee Zürich, Teatrul Odeon in Boekarest en de Beursschouwburg in Brussel. In 2007 richtte Milo Rau de theater- en filmproductiemaatschappij IIPM op, die hij sindsdien leidt. Zijn theatrale re-enactments en films werden uitgenodigd op enkele van de meest belangrijke festivals: in 2012-2013 op Berliner Theatertreffen, Noorderzon in Groningen, Wiener Festwochen en Radikal Jung Festival, waar hij bekroond werd met de prijs van de kritiek voor regie. Naast zijn werk voor theater en film, doceert Milo Rau regie, culturele theorie en sociale sculptuur aan universiteiten en colleges. Zijn producties, campagnes en films (onder andere Montana, The Last Hours of Elena and Nicolae Ceausescu, Hate Radio, City of Change, Breivik’s Statement, The Moscow Trials en The Zurich Trials) werden uitgenodigd voor het Festival van Avignon en genomineerd voor de Prix de Soleure, terwijl hij er ook wereldwijd mee toert. De Zwitserse krant Tagesanzeiger riep hem onlangs uit tot één van de “meest gegeerde regisseurs van vandaag”, en het Duitse weekblak Der Freitag had het over “de meest controversiële theaterregisseur van zijn generatie.”

Karim Bel Kacem werd in 1985 geboren. Hij heeft Berberse wortels: zijn vader emigreerde in de jaren ‘80 uit het noorden van Marokko naar Frankrijk. Karim Bel Kacem studeerde theater en beeldende kunst in Parijs (Conservatoire du 6e) en Lausanne (HETSR, Manufacture). Als acteur werkte hij onder andere met Árpád Schilling. Als regisseur maakte hij onder andere de lezing-performance You will never walk alone en leidt hij het THINK THANK THEATRE in Genève. Hij is in residentie bij het Théâtre Saint-Gervais.

Sara De Bosschere stond als kind al op de planken. Op haar zestiende vertolkte ze een van de hoofdrollen in Lucas Vandervorsts enscenering van Wedekinds Voorjaarsontwaken. Na haar theaterstudies aan het Koninklijk Conservatorium van Antwerpen werkte ze mee aan voorstellingen van Maatschappij Discordia die richtinggevend zouden blijken voor de Nederlandse en Vlaamse theatertraditie. Samen met vier medestudenten richtte ze het Vlaamse theatergezelschap De Roovers op, dat sinds 1994 present is in de belangrijkste Belgische en Europese theaters.

Sébastien Foucault studeerde Franse literatuur en theaterwetenschappen aan de Sorbonne in Parijs en regie aan het conservatorium van Luik. In het kader van zijn intensieve samenwerking met de Belgische theaterregisseur Françoise Bloch van het Théâtre National specialiseerde hij zich in documentaire theaterformats. In het stuk Hate Radio van Milo Rau/IIPM speelde Sébastien de Belgische radiopresentator Georges Ruggio. In de loop van zijn omvangrijke research voor het stuk heeft hij diens carrière als de ‘witte Hutu’ in Rwanda in al zijn facetten gereconstrueerd.

Johan Leysen begon zijn carrière als acteur op Belgische en Nederlandse theaterpodia. Na enkele filmrollen ontmoette hij in 1983 Jean-Luc Godard, die hem vroeg voor de rol van professor in zijn film Je vous salue, Marie. Er volgden vele filmrollen in Franse en internationale producties, en vele onderscheidingen. Tegelijk bleef Johan Leysen het theater trouw. Zijn samenwerking met theatermakers als Guy Cassiers, Johan Simons en Heiner Goebbels maakt hem tot een van de belangrijkste en meest markante podiumkunstenaars van Europa.

Back to top