Shije (The World)

Flagey

9/05 > 19:30
2h16 + interview
Retrospective Jia Zhang-ke @ Flagey: 11-16/05

Shije (De Wereld) is de meest recente film van de Chinese cineast Jia Zhang Ke. Deze veelbelovende regisseur staat voor melancholische cinema en wordt wel eens de erfgenaam van Antonioni genoemd. De protagonisten van Shije zijn een stel jonge marginalen, tewerkgesteld in een bizar themapark waarin de grote steden van de wereld in miniatuur nagebootst zijn. Tijdens hun omzwervingen ontdekken we de trieste trekken van het China van vandaag en toont Zhang Ke ons tevens de absurde kantjes van de globalisering.

Gesprek geleid door:

Louis Danvers

Presentatie:

Cinémathèque Royale de Belgique/Koninklijk Filmarchief van België, Flagey, Cinéart, KunstenFESTIVALdesArts

Regie en scenario:

Jia Zhang-ke

Met:

Zhao Tao, Chen Taisheng, Jing Jue, Jiang Zhongwei, Wang Yiqun, Wang Hongwei, Liang Jingdong, Xiang Wan, Liu Juan

Cinematografie:

Yu Lik wai

Back to top

Synopsis

Tao werkt in het World Park, een themapark waar bezoekers bekende internationale monumenten kunnen zien zonder ooit een voet buiten de voorsteden van Beijing te zetten. Een mooie jonge danseres en haar vrienden treden er elke dag op in overdadige spektakels tussen replica van de Taj Mahal, de Eiffeltoren, St Mark's Square, Big Ben en de Piramiden. Een droom die waarheid werd.

Tao en haar vriendje, de parkbewaker Taisheng, verhuisden enkele jaren geleden uit de Noordelijke provincies naar de grote stad. Nu staat hun relatie op een keerpunt. Taisheng voelt zich aangetrokken tot Qun, een modeontwerpster die hij ontmoette tijdens een trip naar zijn geboortestreek. Geconfronteerd met wat van haar als vrouw wordt verwacht, vlucht Tao in kinderlijke fantasieën.

Ook de andere danseressen, Tao's collega's, zoeken hun weg op het liefdespad. Xiaowei vraagt zich af of er wel een toekomst is voor haar en haar onverantwoordelijke vriend Niu. Youyou daarentegen gebruikt de liefde om hogerop te raken in haar professionele carrière.

Niet iedereen die met hoge verwachtingen naar Beijing komt, vindt een job waar SMS spelletjes tot de dagelijkse gang van zaken behoren. Velen van hen, zoals de klusjesman Erxiao, komen in een veel hardere realiteit terecht.

Maar ondanks de pret en de magie ontsnapt zelfs de microkosmos van een themapark niet aan veranderingen. Tao, haar vrienden en haar medewerkers krijgen te maken met huwelijk en scheiding, loyaliteit en ontrouw, geluk en tragedie...

Leven in de grote stad

Mijn vorige films gingen over mijn geboortestreek, de noordelijke Shanxi provincie. Ze werden daar ook gedraaid. Nu ik al meer dan 10 jaar in Beijing woon, heb ik besloten een film te maken over hoe ik Beijing en het leven in een stad zie. Een paar jaar geleden ging ik mijn neef bezoeken, die nog steeds in mijn geboortedorp woont. Hij voelde zich eenzamer dan ooit, omdat de meeste jonge mensen van het platteland wegtrokken en gingen werken in grote steden of in het zuiden, waar de economie beter draait.

In het dorp woonden haast enkel nog oude en gehandicapte mensen. Het land wordt niet bewerkt, de straten liggen er verlaten bij. Mijn neef vroeg me naar het leven in Beijing. Ik moest denken aan de menigte en de drukte in de straten van de stad. Maar het is te moeilijk om in woorden uit te leggen wat er allemaal gebeurt in de grote stad. Ik had het gevoel dat ik het moest tonen door een film te maken over Beijing.

De rest van de wereld

De monumenten in het park moeten het verlangen van de mensen naar de rest van de wereld stillen. Het park getuigt van de grote nieuwsgierigheid van Chinezen naar de wereld en hun interesse om deel uit te maken van een globale cultuur. Ik denk dat onze indrukken van de wereld eigenlijk slechts indrukken zijn over ons eigen leven en de omgeving waarin we leven. Ik denk dat mensen enkel hun eigen leven kunnen zien, de dingen alleen maar kunnen zien vanuit hun perspectief. Dat wat we 'de wereld' noemen is alleen maar onze eigen kleine hoek van de wereld. Ik dacht dat de omgeving van het World Park de film op een bepaalde manier universeler zou maken. Het verhaal zou meer dan alleen maar Chinees zijn, het zou eigenlijk een beetje plaatsvinden in verschillende delen van de wereld.

Namaak landschap, echte problemen

Het landschap in het themapark is nep, maar de problemen van de personages zijn heel reëel. De individuen die er leven en werken, lijken makkelijk van een land naar een ander te reizen, in een wereld zonder grenzen. Maar in werkelijkheid zitten ze opgesloten in een geïsoleerde wereld van miniatuur replica van de Eiffeltoren, Lower Manhattan, Mount Fuji, de Piramiden. Replica kunnen uit materie opgetrokken worden, maar dat geldt niet voor levens, samenlevingen of traditionele culturen. De personages in Shije (The World) moeten de pijn van hun verleden onder ogen zien. De toenemende globalisatie zal de kloof die de geschiedenis sloeg niet kleiner maken. En hun bewustwording zal er niet probleemlozer door verlopen.

Versnelde verstedelijking

Het vorige decennium was een van de meest heftige op het gebied van verstedelijking op het Chinese vasteland. Met de Olympische Spelen van 2008 in Beijing in het vooruitzicht kreeg de urbanisatie nog een extra duwtje in de rug. De stad is een reusachtige werf, een groot winkelcentrum, een parking. Menselijk contact verandert enorm tijdens een economische hoogconjunctuur. Er ontstaan grote sociale kloven tussen mensen met verschillende inkomens, vooral tussen de grote steden en de landelijke gebieden. De rijkdommen zitten geconcentreerd in een handvol grote steden. De moderne idee dat je het zelf moet maken in het leven, vind je enkel in de grote steden. Een pluspunt is dat ook entertainment een plaats en een cliënteel heeft gevonden. Anderzijds verloren duizenden mensen hun job. Wolkenkrabbers schieten als paddestoelen uit de grond, maar mensenlichamen vallen aan hetzelfde tempo. Arbeiders uit landelijke gebieden offeren er hun gezondheid, zelfs hun leven voor op.

Surrealistisch wordt realistisch

Meer en meer krijg ik het gevoel dat in Beijing surrealisme realiteit geworden is. Die idee had ik bij het maken van Shije (The World) constant in het achterhoofd. Ik denk dat de stad alle notie van dag en nacht kwijt is en geen onderscheid meer kan maken tussen de seizoenen. We zijn versneld, maar ten koste van de traagheid. Het is hetzelfde in alle grote steden van China. Hierdoor begon ik na te denken over het virtuele netwerk waarin we verweven zitten. Van een woord naar een ander, van een persoon naar een ander. Relaties zijn zowel vrij als beperkt, zowel diep als oppervlakkig. Dat alles maakt deel uit van onze perceptie van de wereld.

SMS

Jonge mensen communiceren het liefst met de GSM, via SMSjes. Je gebruikt ze om groetjes te sturen, afspraken te maken en zelfs om dingen te zeggen die je moeilijk persoonlijk kwijt kan. Door dergelijke boodschapjes in de film te verwerken, kon ik een beetje werken zoals de regisseurs uit de tijd van de stille film. Titelzinnen kunnen fungeren als een innerlijke stem of een paswoord dat het verhaal verder stuwt. We leven in een digitaal tijdperk. Dat is even belangrijk in de communicatie als op andere domeinen, bijvoorbeeld de format die ik gebruikte bij het maken van Shije (The World).

Het stil uitdrukken van diepe gevoelens

In mijn films kwamen altijd al scènes voor die met performance te maken hebben. Het podium is altijd op een of andere manier aanwezig. Ik ben erg gehecht aan die levenstijl: toen ik nog op de humaniora zat, reisde ik mee met een theatergezelschap. Shije (The World) heeft iets van een musical, maar het is geen musical. De podiumacts zijn verbonden met veranderingen in de gemoedstoestand van de personages en met alles wat ze in het dagelijkse leven meemaken. Voor mij is dans het stille uitdrukken van diepe gevoelens. In Shije (The World) beleven de hoofdpersonages pijn als onuitspreekbaar, niet in woorden te vatten. Ze vallen terug op gebarentaal. Ik creëerde uitlaatkleppen van stille expressie voor hen. In het sneeuwdansnummer komt geen woord over Tao's lippen, maar het publiek kan haar gevoel delen. Expressie is belangrijk, maar dat is stilte ook.

Musicale back-up

De originele muziek van The World werd gecomponeerd door de Taiwanese muzikant Giong Lim. Hij schreef muziek voor Hou Hsiao-Hsiens Goodbye South Goodbye en Millenium Mambo. In mijn vorige films gebruikte ik nooit lange muziekstukken, maar voor The World dacht ik meteen aan Giong Lims elektronische muziek. Het kunstmatige van World Park, de eenzaamheid waarvan de film doordrongen is en de stille nachten leken te smeken om muzikale back-up. De belangrijkste podiumshows worden ook begeleid door Giong Lims muziek. Het zijn weelderige maar droevige dansacts die vertellen over de wezenlijke leegte van het leven van Tao en haar vrienden.

De zijden lichtheid van dans en muziek legt een sluier over de zwaarte van het bestaan.

Tao's geanimeerde innerlijke wereld

De stukjes geanimeerde film in Shije (The World) tonen de virtuele wereld, een wereld die Tao's innerlijke leven wordt. Veel jonge mensen nemen hun toevlucht tot het Internet of de virtuele werelden van videospelletjes. Het zijn niet-fysieke werelden die we niet kunnen negeren. Hier en daar hebben ze banden met de reële wereld. Ik wilde de sfeer van een erg Aziatisch digitaal tijdperk oproepen door de animatiestukjes te combineren met SMSjes en elektronische muziek.

Geen verandering in het creatieve proces

Shije (The World) is de eerste film die ik draaide met toestemming van de staat. Sinds 2004 is mijn vijf jaar durende filmverbod opgeheven. Het Film Bureau van de Staat heeft ook een heel nieuw progressief beleid aangekondigd. Dat de sfeer in de Chinese cinema nu meer ontspannen is, is het resultaat van een decennium van hard labeur door onafhankelijke cineasten. De Chinese regering, het publiek en de media proberen allemaal de zogezegde 'zonderlinge' projecten te begrijpen en op te nemen in het officiële systeem. De goedkeuring van de overheid veranderde niet bijzonder veel aan mijn creatieve proces. Het basisprincipe dat ik als filmregisseur hanteer bleef hetzelfde: de onafhankelijkheid van mijn onderzoek naar maatschappij en mensen vrijwaren. Mijn werk is niet beïnvloedbaar, of ik nu openlijk film of stiekem, want tijdens het draaien van een film ben ik een cineast en niets anders.

Openlijk het Chinese publiek bereiken

De grootste verandering die de goedkeuring van de overheid met zich meebrengt, is dat Shije (The World) mijn eerste film is die vrij verdeeld zal worden in China. Hij zal uitgebracht worden met de steun van Shanghai Film studio, een studio onder staatstoezicht. Ik heb zeven jaar gewacht op dit moment. Mijn vorige drie speelfilms, Xiao Wu (Pickpocket), Platform en Unknown Pleasures mochten niet in het openbaar vertoond worden. Ze waren enkel te zien op illegaal gekopieerde DVD. Ik reisde rond om de films in grote Chinese steden in beperkte kring te projecteren, meestal in cafés of universiteiten. Maar nu kan ik met mijn films openlijk het Chinese publiek bereiken. Nu zullen mensen mijn films kunnen zien in de filmzalen.

World Park

World Park ligt in het Fengtai district van Beijing, 16 km buiten de stad. Het herbergt 106 attracties, replica van de meest bekende sites uit 14 landen en regio's wereldwijd. Het park is 46,7 hectaren groot en bestaat uit twee delen: het pittoreske deel in miniatuur, opgesteld volgens de positie van het betreffende land op de kaart, en een winkel-, restaurant- en entertainment gedeelte. Het entertainment gebied is gesitueerd in een internationaal folkloristisch dorp met gebouwen in Amerikaanse en Europese stijl. Toeristen kunnen een elektrische trein of boot nemen door het park, en een soort 'reis rond de wereld' maken. In het park vind je de meeste erkende en interessante plekken op de wereldbol. Zoals de Houten Pagode in China's Ying District, het oudste en best bewaarde houten paviljoen; de scheve Toren van Pisa, de grote Piramide van Egypte en de Eiffeltoren van Parijs. China's Qingyingjing Park, Japans Katsura Keizerlijke Villa en een tuin in Oud-Engelse stijl geven samen een beeld van de pracht en praal van de verschillende tuinstijlen van de wereld, en zijn tegelijk een blijk van waardering voor de vele verschillende vormen van landschaparchitectuur in China.

Men heeft er alles aan gedaan om de structuren uit hetzelfde materiaal op te bouwen als de echte. Marmeren en granieten oppervlaktes, samen met koperen en vergulde sculpturen zorgen voor een realistisch effect. De Grote Piramide bijvoorbeeld is gemaakt met 200.000 witte marmeren stenen, allemaal even groot als een stuk zeep.

Moskous Rode Plein is geplaveid met meer dan 5 miljoen rode stenen, stuk voor stuk kleiner dan een Mahjong steentje. Verspreid over de lanen in het park vind je 100 bekende beeldhouwwerken, waaronder het Vrijheidsbeeld, de Kleine Zeemeermin van Kopenhagen, de David van Michelangelo en de Venus van Milo.

In het park staat ook een fontein die werkt met laserstralen, een plantendoolhof en een sprookjesland waar zowel kinderen als volwassenen hun hart kunnen ophalen. Er worden ook regelmatig folkloristische optochten georganiseerd, zodat de toeristen een idee kunnen krijgen van de gebruiken van verschillende landen.

Tekst geleverd door het ministerie van Buitenlandse zaken in Beijing

Back to top