Rimini Protokoll

Halles de Schaerbeek

2, 3, 8, 9/05 – 20:00
4, 11/05 – 15:00
10/05 – 17:00 + 20:00

Het collectief Rimini Protokoll maakte naam met onvervalst documentair theater dat echte mensen op scène zet als ‘experts van het dagelijks leven’. Dit jaar komen de Duitsers opnieuw naar het Kunstenfestivaldesarts, met een ambitieuze creatie voor meer dan 1,1 miljoen Brusselaars. Het concept komt overgewaaid uit Berlijn, waar het een gigantisch succes kende. 100% Brussels vertrekt van de officiële statistieken van een stad om een menselijk gezicht op de cijfers te plakken. Honderd Brusselaars beelden quasiwetenschappelijk de bevolking van Brussel uit, maar ze spelen ook een meer delicate rol: die van zichzelf. Honderduit vertellen ze over hun alledaagse leven in de stad, nooit te beroerd om een standpunt in te nemen over onderwerpen die hen bezighouden. Zo schetsen de deelnemers telkens opnieuw een subtiele, subjectieve doorsnede van de stad. Op enkele weken van een verkiezingsslag waarbij hard over de hoofdstad gebikkeld zal worden, schildert 100% Brussels een ongewoon portret van deze complexe metropool. 100% Brussels wandelt optimistisch voorbij de clichés. Kom je stad ontdekken!

Een project van
Rimini Protokoll (Helgard Haug, Stefan Kaegi, Daniel Wetzel)

Met
Sadia Abdiraman, Mustapha Aboulkhir, Razia Alibhai, Achraf Allali, Jean-Luc Appart, Annette Baussart, Séraphin Bayekula, Othmane Belhaj, Soufiane Ben Haddou, James Benn, Samir Bouaoud, Mohamed Boujeddada, Pieter Buggenhout, Elisabeth Busch, Amara Buyse, José Carleer, Giannoni Celia, Célestine Chapelle, Muzzamal Chaudhry, José Clossen, Nicoleta Covace, Chris Cullus, Ilona Danak, Valentin Dayan, Gino De Meuter, Laura De Neck, Claudine De Rudder, Yves De Voeght, Daniel Defeijt, Tony Degli, Adrien Delobel, Martine Denis, Myriame Derres, Sevil Dogan, Defne Dogan, Raymond Doms, Rachida El Haddad, Inês Ferreira, Begga Fieuws, Lotte Fonteyn, Sofie Fonteyn, Robert Fuks, Christiane Gabriëls, Yuri Gavriluk, Grace Georgiou, Ana Maria Gilsoul, Charlotte Goldberszt, Leander Gosslar, Oscar Gutierrez Ramos, Robin Hakizimana, Dorian Hakizimana, Saadi Hentati, Maxime Jeune, Jean-Philippe Juneau, Farid Kabdani, Peter Kirschen, Benoît Laine, Marion Laine, Jeva Lapina, Fabienne Lichtert, Patricia Loureiro, Joseph Marneth, Anna Martin, Ikram Mokhtari, Iuri Montebrun, Kosta Montebrun, Fardousa Muuse, Hahn Nguyen, Max Nisol, Guy Noël, Guillaume Noël, Danielle Noël, Jémy Nzeyimana, Stefania Occhionorelli, Yann Patou, Kirill Patou, Darrel Perez, Jérôme Piron, Sébastien Piron, Monique Pivert, Catherine Pollard, Nidal Rachiq, Naziha Rachiq, Gabriella Rosca, Maria Rostas, Andrzej Rzepa, Ulric Schollaert, Kader Sevinç, Ruta Skujina, Yvette Slachmuylder, Sôgo Suzuki, Rkia Tiar, Roméo Torresan, Aline Trubert, Mauro Van den Ende, Free Van Gestel, Carolien van Oosten, Christophe Vanderplas, Sietse Vannuffelen, Giordana Vedova, Rebecca Vedova, Frederic Vidal Altamiras, Lamury Virginie, Hassan Wali

Licht, decor & video
Andreas Mihan

Muziek
OPMOC

Castingverantwoordelijke
Brigitte Neervoort

Casting Schaarbeek & Sint-Joost
Florent Garnier, Axel Satgé

Assistenten
Esther De Vos, Stéphanie Demeuldre-Coché, Leïla Duquaine, Sara Estrada

Presentatie
Kunstenfestivaldesarts, Halles de Schaerbeek

Productie
Rimini Protokoll (Berlijn)

Coproductie
Kunstenfestivaldesarts, Halles de Schaerbeek

In samenwerking met
Institut Bruxellois de Statistique et d’Analyse/Brussels Instituut voor Statistiek en Analyse, Brussels Academy, Europe.Brussels Liaison Office, Zinnema

Met de steun van
Brussels Hoofdstedelijk Gewest/Région de Bruxelles-Capitale, Vlaamse Gemeenschapscommissie, Commission communautaire française, Vlaamse Overheid (Vlaamse Minister bevoegd voor Brussel), Goethe-Institut Brüssel

Met dank aan
Théâtre Varia

Back to top

Brussel, mijn plek in de wereld

Brussel is het symptoom van België. Een symptoom is een teken of een klacht die op raadselachtige wijze verwijst naar een dieperliggende storing of ziekte. Brussel is de rest van de opeenvolgende Belgische staatshervormingen. In zes stappen is België van een unitaire staat een federatie geworden van drie eentalige gemeenschappen en drie territoriale gewesten. Voorzien in 1970 werden ze operationeel in 1980, met uitzondering van Brussel. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest emancipeerde zich pas van de federale voogdij in 1989. De hoofdstad Brussel kreeg 18 randgemeenten mee, maar een belangrijk deel van de grootstedelijke rand bleef bij de andere gewesten. Daarenboven bleven de persoonsgebonden aangelegenheden de bevoegdheid van de twee gemeenschappen die nauwelijks gecoördineerd opereren binnen het gewest.

Binnen dat institutionele kluwen – 19 gemeenten, twee gemeenschappen, één gewest, een federale overheid en geen stadsgewestelijk overleg – zitten stad en stedelijkheid gevangen. Brussel is teveel staat en te weinig stad. En nochtans! Het is de enige grootstad in dit land. Binnen het gewest wonen meer dan 1,1 miljoen ingeschreven inwoners en nog eens meer dan 100.000 zonder registratie. Elke dag worden ze vervoegd door 365.437 pendelaars. De aan de gang zijnde demografische boom vergroot de stad met nog eens 140.000 eenheden tegen 2020. De gehele metropool omvat zo’n 135 gemeenten, goed voor 2,9 miljoen inwoners en 1,33 miljoen jobs. Een stad die in vele wereldstedenlijstjes in de top voorkomt.

Het huidige Brussel is het product van de mondialisering. In de jaren zeventig van vorige eeuw was de hoofdstad van België ook de belangrijkste industriestad. Op enkele decennia tijd is de industrie er bijna verdwenen en zijn de handenarbeiders er werkloos geworden. Meer dan 20% werkloosheid, meer dan 30% jeugdwerkloosheid, 109.429 werkzoekenden, bijna een derde van de bevolking in armoede, 38.000 gezinnen op wachtlijsten voor sociale woningen... De Belgische hoofdstad is gekrompen en haar bevolking verdient er 15% onder het nationaal gemiddelde. Anderzijds is de Europese hoofdstad gegroeid. De belangrijkste Europese instellingen tellen nu meer dan 37.000 ambtenaren in Brussel. Samen met de andere internationale functies genereren ze meer dan 105.000 jobs. Die expats voegen zich bij de duizenden migranten die van Brussel al een veelkleurige stad hebben gemaakt. Een derde van de inwoners is niet-Belg, maar al ruim meer dan de helft heeft buitenlandse roots en dus geen Belgo-Belgische referenties. De aangekondigde nieuwkomers zullen die superdiversiteit nog versterken. Brussel, kleine wereldstad.

Niet alleen de dualisering en de multicultuur zijn opvallende kenmerken. Brussel wordt ook steeds meer een smeltkroes. Bijna de helft van de huishoudens zijn al taalgemengd, Brusselaars bedienen zich van het meertalig en multicultureel aanbod. De lingua franca is er het Frans. De tweede meest gesproken taal is al het Engels. Via sterke instellingen en het onderwijs is het Nederlands goed aanwezig. Bij de kinderen en de adolescenten zijn vormen van Arabisch, Berbers of Turks het belangrijkst. Daarnaast spreken vele mensen alle talen van de wereld. Brussel is intussen ook de trekpleister geworden voor de internationale danswereld, is een plek voor vele jonge kunstenaars, is een hiphopscene, is een centrum voor klassieke muziek. Brussel heeft De Munt, BOZAR, Flagey en Wiels, het Kunstenfestivaldesarts, KVS, Kaaitheater, Théâtre National, les Halles en bovenal de Zinnekeparade.

Brussel groeit dus. Het ommeland wordt groter. De rand verstedelijkt. De kanaalas reikt in het noorden naar Machelen, Diegem en Vilvoorde en zo verder tot Mechelen en Antwerpen. Naar het zuiden gaat het over Halle en Tubize tot in Charleroi. In het oosten en het zuiden ontwikkelt zich de kennismaatschappij in de gouden driehoek tussen Leuven, Louvain-la-Neuve en de Brusselse campussen van ULB en VUB. Vandaag pendelen al evenveel Brusselaars naar Waals-Brabant dan er van daar in Brussel komen werken. In het westen ligt het diffuse en landelijke Pajottenland en de Denderstreek als een grote voortuin, een residentiële zone en een belangrijke arbeidsreserve. De Brusselse metropool zorgt voor een derde van de Belgische economie. Wie de kaart eens goed bekijkt ziet onmiddellijk dat we hier in één van de meest dichtbevolkte gebieden van de wereld leven en dat rond het Brussels oog de andere steden zijn verknoopt. Van Antwerpen over Luik, naar Namen, Charleroi en Mons, en dan weer naar Gent...

Het is in dat raster dat Brussel een plaats neemt in een Europees stedennetwerk. Pal in het midden tussen groot Londen, le grand Paris, het Ruhrgebied en de Hollandse Randstad. Daar gebeurt het. Dat is het Europese kerngebied, dat via de Rijn over München en Beieren verder loopt tot Milaan en Toscane. De “Blauwe banaan”. De motor van de Europese Unie. Op minder dan een vijfde van de oppervlakte leeft ruim 60% van de bevolking en wordt bijna drie kwart van de rijkdom geproduceerd. De Europese buitenrand verhoudt zich tot dat kerngebied. Scandinavië zet in op postindustriële dynamiek vanuit Kopenhagen, Stockholm en Helsinki en trekt de Baltische hoofdsteden mee in het bad. De mediterrane landen hebben het moeilijker. Daarom nemen interne spanningen toe en willen grootsteden als Lissabon, Barcelona en Milaan afstand nemen van hun agrarische hinterland. Ook in het oosten willen hoofdsteden als Warschau, Praag of Belgrado voldoende investeren om een knooppunt te kunnen vormen in het metropolennetwerk.

Zo ontwikkelt zich Europa en de wereld. Brussel is de hoofdstad van de Europese Unie en die wordt gestuurd vanuit de lidstaten. Aan de ene kant is er de economische, monetaire en reglementaire unie en de Europese Commissie en het Hof. Maar aan de andere kant blijft er de nationale identiteit, de taal en culturele eigenheid, de traditie en een eigen onderwijs, cultuurbeleid en eigen leger en buitenlandse politiek. Dat is het verdeelde Europa van de Raad van Ministers en de Europese top. En daartussenin werkt het Europese Parlement. En een beetje onder de radar functioneert het stedennetwerk als de drager van de economische dynamiek.

Daarom is Brussel ook maar de halve hoofdstad van Europa. Zeer zeker, de belangrijkste instellingen werken hier, de Commissie, de Raad en zelfs het Parlement, ook de Sociaal-Economische Raad en het Comité van de Regio’s. Daarom is Brussel ook de wereldhoofdstad van de drukkingsgroepen: tussen de 15 en 20.000 geregistreerde lobbies! Brussel is wat je van de hoofdstad kan verwachten: de zetel van de belangrijkste politieke instellingen. Maar een hoofdstad is normaal ook het bruisende centrum van het project, de plaats van de grote musea en de universiteiten, het centrum van tentoonstellingen en festivals, de zetel van media en uitgeverijen, de place-to-be voor artiesten en intellectuelen. Maar Europa mist een cultureel project, ontwikkelt geen collectieve verbeelding, motiveert de burgers niet, toont noch erfgoed of ziel. Europa mist Europese cultuur. Europa leeft nog teveel bij gratie van het Congres van Wenen dat na de nederlaag van Napoleon Europa vorm gaf in 1815 en de nationalistische romantiek.

Met nationalisme en chauvinisme is Brussel niet gediend. In deze stad geen strijd tussen de volkeren, gemeenschappen of andere stammen, geen plaats voor apartheid of subnationaliteit. Hier gaat het om de multicultuur, om het samenleven met inachtneming van het verschil, om het overbruggen en vermengen, om het zoeken naar een stedelijk kosmopolitisme. Laat dat nou net ook de artistieke en culturele uitdaging zijn in vele grootsteden. De toekomst dus. Maar ook het verleden. Want voor de natiestaten waren het de Europese steden die de moderniteit hebben ontwikkeld, de markteconomie, de Renaissance, de Verlichting, de vrije kunsten, de nieuwe wetenschap, en ook de burger, de lokale democratie, de civiele maatschappij...

Zou dat dan geen mooie missie zijn voor mijn stad en mijn wereld? De hoofdstad worden ook van het Europa van metropolen. Die stad verbinden, niet alleen met de geschiedenis van de nationale lidstaten, maar ook met het grootse verleden van de Mediterrane beschaving en de Renaissance-stedelijkheid. De stad plaatsen in de nieuwe wereldorde, niet alleen met een blik gericht op het oosten, maar ook uitgaande van interdependentie en connectiviteit. Met die missie ook een voorbeeld stellen: een duurzame sociale transitie vooropstellen, een nieuw kosmopolitisch en multicultureel imago uitbouwen, een eigen cultuur- en onderwijsconcept ontwikkelen, een stedelijke economie inzetten tegen de dualisering, armoede en werkloosheid... Ons losrukken van het armworstelen in onze omgeving, uitbreken uit het Belgische glazen plafond. Ambitie ontwikkelen. Uitgaan van de rijkdom en verscheidenheid van onze bevolking en van daaruit samenwerken met andere knooppunten. De creativiteit centraal stellen. Daarvoor inzetten op innovatie, talent, kennisontwikkeling en verbeelding op niveau. Kortom, worden wat we zijn: een stad in de wereld. Stedelijkheid als postnationale cultuur.

Eric Corijn is cultuurfilosoof en sociaal wetenschapper, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Brussel, oprichter van het onderzoekscentrum COSMOPOLIS, vicevoorziter van het Brussels Studies Institute, animator van de Brussels Academy en auteur van vele boeken over Brussel.

Back to top

Helgard Haug (1969), Stefan Kaegi (1972) en Daniel Wetzel (1969) studeerden samen aan het Institut für Angewandte Theaterwissenschaft in Giessen. Ze werken in verschillende combinaties samen onder de naam Rimini Protokoll. Ze worden erkend als gangmakers van de theaterbeweging die bekendstaat als ‘Reality Trend’ (Theater der Zeit): elk project vertrekt vanuit een concrete situatie op een bepaalde plaats en wordt vervolgens ontwikkeld tijdens een intens verkennend werkproces. Rimini Protokoll heeft internationaal de aandacht getrokken met zijn dramatische werken die plaatsvinden in die grijze zone tussen realiteit en fictie. Sinds 2000 brengt de groep haar ‘theater van experts’ op podia en binnen de stedelijke context. Dit werk wordt geïnterpreteerd door niet-professionele acteurs die, net om die reden, uitgeroepen worden tot ‘experts van het dagelijkse leven’. Helgard Haug, Stefan Kaegi en Daniel Wetzel zijn sinds 2004 artists-in-residence bij Hebbel am Ufer (HAU) Berlijn. Rimini Protokoll creëerde een groot aantal producties, waaronder Deadline, in 2004 gepresenteerd op het Berliner Theatertreffen, Schwarzenbergplatz, in Oostenrijk genomineerd voor de Nestroy-theaterprijs, en Wallenstein, in 2006 gepresenteerd op het Berliner Theatertreffen. In april 2008 kregen ze in Thessaloniki de European Theatre Prize in de categorie ‘New Realities’. Call Cutta in a Box won een eervolle vermelding bij de Prix Ars Electronica 09 (internationale competitie voor cyberkunsten) in de categorie ‘Interactive Art’. In november 2011 won Rimini Protokoll de Silver Lion Award op de 41ste Biënnale van Venetië. Het werk van Rimini Protokoll was eerder in Brussel te zien tijdens het Kunstenfestivaldesarts. In 2004 ging Sabenation, go home & follow the news daar in première, een stuk dat speciaal in Brussel gemaakt was met voormalige werknemers van de failliete vliegtuigmaatschappij Sabena. In 2008 presenteerden ze Call Cutta in a Box, een een-op-eenvoorstelling waarin telecomoperatoren in een callcenter in Calcutta een uur lang een telefonisch gesprek hadden met de toeschouwers in Brussel. In 2012 presenteerden ze Lagos Business Angels, een performance tussen een voorstelling en een beurs in, waarin ze lokale Nigeriaanse en Europese zakenlui bij elkaar brachten om elkaar advies te geven over hun verkoopstrategieën.

Back to top