Ricardo III

Les Brigittines

17/05 > 20:30
18.20/05 > 18:00
19/05 > 15:00 & 20:30

Mijn paard, mijn koninkrijk voor een paard!

Om zijn vel te redden tijdens het gevecht op het einde van het stuk, is Richard III bereid om de macht af te staan die hij, met listen en moord, vijf aktes lang naar zich toe gehaald heeft. Mapa Teatro verdeelt de rol van Richard over drie acteurs, en zet zo verschillende aspecten van de villain in de verf. Ze gaan op zoek naar de link tussen de bloederige twisten uit Shakespeares klassieker en de hedendaagse conflicten in Colombia en elders. “Dag na dag leven wij Colombianen met de gevolgen van een extreem gewelddadige situatie: oorlog, terreur, wraakacties en doodslag.” Elizabethaans geïnspireerde kostuums worden opgesierd met kogels en doodshoofden vormen het decor. De Colombiaanse Ricardo III stelt ons de vraag: wat doen we met het kwade dat ieder van ons in zich draagt?

Naar: Richard III, Shakespeare

Vertaling: Heidi & Rolf Abderhalden Cortés

Dramaturgie & regie: Heidi Abderhalden

Regie-assistente: Nadia Ávila

Visueel concept: Rolf Abderhalden

Toneelbeeld & accessoires: Christian Probst

Muziek: Santiago Zuluaga

Licht: Alejandro Moreno

Acteurs: Rolf Abderhalden, Jaime Barbini, Blas Jaramillo, Carlos Serrato, Gabrielle Quin, José Ignacio Rincón

Kostuums: Elizabeth Abderhalden

Productie: Mapa Teatro

Met de steun van: Ministerio de Relaciones Exteriores-Dirección de Asuntos Culturales, Ministerio de Cultura de Colombia, Embajada de Colombia en Bélgica, Universidad Nacional de Colombia

Presentatie: Les Brigittines-Bruxelles, KunstenFESTIVALdesArts

Back to top

“Een groep misdadigers in Colombia hield een vrouw gegijzeld op een wel heel speciale manier: ze hingen haar een bom-halssnoer om de hals en lieten haar zo achter op een openbare plaats. Ze zouden de bom pas deactiveren als het losgeld betaald werd. Wanneer Richard III in ons stuk beslist zijn vrouw te vermoorden, refereren we aan deze gebeurtenis. Ons stuk zit eigenlijk vol verwijzingen. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat je van al die feiten op de hoogte moet zijn om onze voorstelling te begrijpen.” Een bomaanslag als inspiratiebron: het zegt veel over het universum van de Colombiaanse artiesten Rolf en Heidi Abderhalden, broer en zus, die aan de basis liggen van Mapa Teatro. In een land dat bekend staat om zijn dagelijks geweld, zijn guerrilla en zijn drugshandel, waar een vrij recente periode in de geschiedenis (1948-1962) geboekstaafd staat als ‘La Violencia’ (Het Geweld) en waar in 1990 drie presidentskandidaten vermoord werden door drugshandelaren, is een stuk als Richard III wel heel actueel.

Richard III maakt deel uit van een reeks historische stukken over de ‘War of the Roses’, een bijzonder bloederig tijdperk in de geschiedenis van Engeland. De marathonvoorstelling Ten Oorlog van het Toneelhuis greep hiernaar terug, net als de 4 uur durende voorstelling van Martine Wijckaert Et de toutes mes terres rien ne me reste que la longueur de mon corps, die in 1998 op het KunstenFESTIVALdesArts te zien was. Met Richard III schreef Shakespeare het slotstuk van zijn koningsdrama’s. Het huis van Lancaster had zich in de 14e eeuw de troon toegeëigend, maar door een aantal nederlagen op het vasteland staat het huis van York nu klaar om die van hen over te nemen. In zijn streven naar de kroon zal Richard, van het huis van York, een reeks moorden plegen: op de koning, diens zoon, en uiteindelijk ook op zijn eigen broer. Eens zelf koning, blijft hij doorgaan: Richard III vermoordt zijn vrouw Anne en zijn beste vriend en raadgever Buckingham. In een laatste gevecht met zijn rivaal Richmond van het huis van Lancaster, verliest Richard het leven. Zijn opvolger Richmond zal met een dochter van het huis van York trouwen, en daarmee een punt zetten achter dertig jaar oorlog.

Richard IIItoont een complex mechanisme van de mens”, aldus Heidi en Rolf. “Eén dat de geschiedenis niet kapot gekregen heeft: dat van het grote kwaad. Zoals schrijver en filosoof Georges Steiner zegt: ‘Deportaties, massamoorden, genociden, moorden die gepleegd worden in volle bewustzijn: we doden met open ogen en doen maar voort omdat het kwade bestaat en omdat we ervan genieten’. Het kwade neemt verschillende vormen aan in Colombia, in Bosnië, in Palestina, in Guatemala, in Cambodja of in de VS, maar het zit in ons en we moeten het erkennen.”

“In zeker opzicht schetst Richard III een wereld die heel ver van de onze staat: het leven aan de Europese hoven op het einde van de 15e eeuw. Maar wij willen altijd uitzoeken hoe een stuk van vroeger de toeschouwer hier en nu kan aanspreken. Bij Richard III hebben we geprobeerd tot de essentie te komen door zoveel mogelijk abstractie te maken van de taal, de geschiedenis en de interpretaties.” Concreet betekent het dat Mapa de barokke taal van Shakespeare ontdeed van heel wat adjectieven en dat ze sommige passages schrapten. Zo is er geen happy end zoals in de oorspronkelijke versie, waar het goede overwint op het kwade. Enkele personages vielen weg, maar het hoofdpersonage wordt wel gespeeld door drie acteurs, die elk een ander aspect van het personage belichamen. Zus Elizabeth liet zich voor de kostuums inspireren door Elizabethaanse jurken en reeg kogels aaneen tot kronen. Doodshoofden bepalen het scènebeeld. “Symbolen zijn erg belangrijk voor ons. Het betekent dat er iets gedeeld wordt tussen de toeschouwer en de acteur. We gaan altijd op zoek naar objecten die fungeren als metaforen, die meer vertellen dan wat ze zijn, die in één beeld heel het werk samenvatten. Tekens die de toeschouwer distantiëren van het heden.”

Komt het belang van beelden door de invloed van Rolf, die plastisch kunstenaar is en die voor Richard III de scenografie op zijn naam heeft staan? Het is in elk geval een aspect dat Mapa al van bij het begin bezig houdt. Voor hun eerste stuk Casa Tomada (Het bezette huis) bewerkten Rolf en Heidi Abderhalden een novelle van Julio Cortazar, waarin broer en zus gaan samenwonen in een huis waaruit ze beetje bij beetje verdreven worden door een vreemd geluid. De Abderhaldens wilden de literaire tekst overbrengen op theater. Uiteindelijk werd er geen woord gesproken in de voorstelling: alles werd in beelden weergegeven. “We hebben veel inspiratie gehaald uit het werk van Samuel Beckett om tot die stilte te kunnen komen. En hij is ons blijven beïnvloeden.” Een paar jaar later wijdden ze een voorstelling aan de Ierse schrijver:De Mortibus: Requiem para Samuel Beckett (De Mortibus: Requiem voor Samuel Beckett). “Met Beckett was het alsof we vertrokken naar de leegte van het woord, met Shakespeare is het alsof we aankomen bij het woord in al zijn volheid.”

De andere grote theaterauteur die hen inspireerde is Heiner Müller. “Hij vertelde ons dat alles al uitgevonden is. Het enige wat je nog kan doen, is de klassieken herzien. Door hem zijn we aan de slag gegaan met teksten over Horatius: de man die opgehemeld werd als held van Rome maar veroordeeld wegens de moord op zijn zuster. Met de gevangenen uit de centrale gevangenis van Bogota hebben we een jaar lang gewerkt op het thema van schuld en straf, en er een voorstelling rond gemaakt.” Later trok Mapa Teatro naar het Zuiden van Indië om er samen te werken met een gezelschap dat theater maakt volgens de eeuwenoude religieus-volkse traditie van het Theru-K-Koothu: ze bewerkten een novelle van Gabriel Garcia Marquez. Als een soort hommage aan die reis naar Indië, namen ze twee jaar later met El León y la Domadora (De Leeuw en de Temster, een tekst die een vriend voor hen schreef op basis van een ‘fait divers’) de problematiek van migratie onder de loep. “Mapa betekent letterlijk ‘kaart, landkaart’. Theater is voor ons een wereldkaart, maar houdt ook de mogelijkheid in van een nieuwe, andere wereld. Het zijn ook de eerste lettergrepen die een kind leert. In die zin is theater ook onze taal. Mapa Teatro: onze wereld en onze taal.”

Mapa Teatro werkt niet met een vaste groep acteurs. Aan de basis van elke voorstelling ligt de intuïtie van Heidi en Rolf: dat kan een stuk zijn, een item uit het nieuws, een beeld, een mythe... In die eerste fase overleggen ze veel met elkaar, ze lezen, zoeken metaforen, kijken films, exploreren andere disciplines: “tot we de essentie gevonden hebben”. Daarna gaan ze op zoek naar hoe ze het stuk kunnen realiseren. “We verdelen de personages nooit op voorhand. Tijdens het repetitieproces blijven de dingen lang onduidelijk, veel wegen lopen op niets uit. Dat is niet altijd gemakkelijk voor een acteur. Zeker niet in Colombia, waar er een sterke traditie heerst van de acteur als uitvoerder. Wij gaan op zoek naar een acteur omwille van zijn affiniteiten, een acteur die mee creëert.”

Mapa wil graag breken met de klassieke opvatting over theater. “Van bij zijn ontstaan bij de Grieken heeft het theater een frontale en esthetische relatie gehad met de toeschouwer. Tijd en ruimte werden gecomprimeerd om iets voor te stellen aan de toeschouwer. Wij willen breken met die eenzijdige benadering van het publiek en de toeschouwer nauwer betrekken bij de scène. In traditionele theaters is dat moeilijk. We hebben jaren gezocht naar een plek die geen conventioneel theater was.” Die plek vond Mapa Teatro uiteindelijk in een verlaten huis middenin het oude centrum van Bogota. Ze delen het met kunstenaars van andere disciplines, maken er hun kostuums, repeteren er en brengen er hun voorstellingen. “Wij werken altijd met de ruimte waarin we spelen, in plaats van een denkbeeldige ruimte te creëren – zoals de theatrale conventie het wil. Een stuk moet een levendige ervaring zijn, vinden we. We willen dat het leven het theater binnendringt.”

Back to top