Proust 1: De kant van Swann / Proust 2 : De kant van Albertine

Verschillende locaties in de stad

Proust 1:
Kaaitheater

11.12/05 > 20:30
Duration: 180’ avec entracte

Proust 2:
Kaaitheaterstudio’s

17.19.20/05 > 20:30
18/05 > 15:00
Nl > Subtitles: Fr

Het werk van een schrijver is niets anders dan een soort optisch instrument dat hij de lezer aanbiedt om hem toe te laten op te merken wat hij, zonder het boek, misschien niet in zichzelf had gezien

Marcel Proust

Guy Cassiers herschrijft samen met Eric De Kuyper A la recherche du temps perdu van Marcel Proust tot een cyclus van vier theaterproducties: vier perspectieven, vier invalshoeken, vier 'kanten'. Dit zijn de eerste twee: De kant van Swann en De kant van Albertine.

Naast de acteurs en de muzikanten van het Danel strijkkwartet, bevolken gedachten, herinneringen, dromen, beeld- en woordprojecties deze epische en poëtische wereld.

Proust 1: De kant van Swann

Naar:

Marcel Proust, A la recherche du temps perdu

Bewerking:

Eric de Kuyper, Guy Cassiers, Erwin Jans

Vertaling:

Céline Linssen

Regie:

Guy Cassiers

Dramaturgie:

Erwin Jans

Toneelbeeld:

Marc Warning

Kostuumontwerp:

Valentine Kempynck (BELGAT) en collaboration avec/in samenwerking met/in collaboration with Erik Bosman

Lichtontwerp:

Enrico Bagnoli

Videoconcept:

Marc Warning, Kantoor voor Bewegend Beeld: Eelko Ferwerda, Jasper Wessels, Vincent van Duin

Video:

Kantoor voor Bewegend Beeld

Spel:

Paul R. Kooij (Marcel Proust adulte/volwassen/adult), Eelco Smits (Marcel Proust jeune/jong/young), Joop Keesmaat (Pére de/Vader van/Father of Marcel + Baron de Charlus), Jacqueline Blom (Mère de/Moeder van/Mother of Marcel + Mme. Verdurin), Marc De Corte (Dr. Percepied), Herman Gilis (Swann), Marlies Heuer (Odette), Fania Sorel (Gilberte)

Muziek:

Quatuor Danel (Marc Danel - première violon/eerste viool/first violin, Gilles Millet - deuxième violon/tweede viool/second violin, Tony Nys - alto/altviool/viola, Guy Danel - violoncelle/cello), joue/speelt/plays Chostakovitch, Kurtàg, Webern, Stravinsky, Debussy, Ravel & Raskatov

Techniek:

Dennis van Geest, Sidney van Geest, Erik Hillen, Arjen Klerck, John Thijssen (coordination/coördinatie/coordination)

Uitvoering kostuums:

Karin van der Leeuw, Gerda Knuivers, Sarah Hakkenberg, Roelie Westendorp (coordination/coördinatie/coordination)

Kleden:

Mary-Jane Fernandes

Kap &grime:

Cynthia van der Linden (coordination/coördinatie/coordination)

Stage toneelbeeld:

Wikke van Houwelingen

Stagiaire dramaturgie:

Remko Van Damme

Coördinatie Quatuor Danel:

Catherine Lemeunier

Productie:

Irene Pronk, Yvo Greweldinger, Bram de Ronde (coordination/coördinatie/coordination)

Met dank aan:

Koninklijk Kabinet van Schilderijen Mauritshuis Den Haag, Dien van der Wildt, Meneer C. Luybé, S Print St Niklaas, Oliva, Het muziek Lod.

Productie:

ro theater

Presentatie:

Kaaitheater, KunstenFESTIVALdesArts

Proust 2: De kant van Albertine

Naar:

Marcel Proust, A la recherche du temps perdu

Bewerking:

Eric de Kuyper, Guy Cassiers, Erwin Jans

Vertaling:

Céline Linssen

Regie:

Guy Cassiers

Dramaturgie: Erwin Jans
Toneelbeeld:

Marc Warning

Kostuumontwerp:

Valentine Kempynck (BELGAT)

Lichtontwerp:

Enrico Bagnoli

Video:

Kantoor voor Bewegend Beeld: Eelko Ferwerda, Jasper Wessels

Spel:

Paul R. Kooij (Marcel Proust adulte/volwassen/adult), Eelco Smits (Marcel Proust jeune/jong/young), Marlies Heuer (Albertine, Andrée, grand-mère/grootmoeder/grandmother), Fania Sorel (Albertine)

Techniek:

Diederik de Cock, Jos Koedood, Hein van Leeuwen, Jaap Toet, John Thijssen (coordination/coördinatie/coordination)

Uitvoering kostuums:

Erik Bosman, Karin van der Leeuw, Roelie Westendorp (coordination/coördinatie/coordination)

Kap &grime:

Cynthia van der Linden (coordination/coördinatie/coordination)

Productie:

Yvo Greweldinger, Jellie Schippers, Bram de Ronde (coordination/coördinatie/coordination)

Met dank aan:

S Print St Niklaas

Productie:

ro theater (Rotterdam)

Coproductie:

KunstenFESTIVALdesArts

Presentatie:

Kaaitheater, KunstenFESTIVALdesArts

Back to top

hoe Proust het ro theater veranderde

De Engelse schrijver Alain De Botton schreef een boek met de titel Hoe Proust je leven kan veranderen. Marcel Proust heeft in elk geval het leven van het ro theater veranderd. Regisseur Guy Cassiers werkt aan een meerdelige cyclus gebaseerd op A la recherche du temps perdu. Het scenario schrijft hij samen met cineast en romanschrijver Erik de Kuyper. Dit grote project zal leiden tot vier verschillende voorstellingen, gespreid over drie seizoenen. Proust 1: de kant van Swann en Proust 2: de kant van Albertine gaan dit seizoen in première.

Terecht wordt gezegd dat alle grote kunstwerken een genre op zich zijn en dus uniek. Dat geldt in hoge mate voor de roman van Marcel Proust. Het is een werk dat vele namen heeft gekregen. Een panoramisch tijdsdocument over de laatste decennia van de negentiende en de eerste decennia van de twintigste eeuw. Een sociale satire op het snobisme. Een balzaciaanse menselijke komedie. Een bildungsroman over een jongeman die de maatschappelijke ladder leert beklimmen. Een verhaal over een initiatie in de liefde, haar duizenden begoochelingen, jaloezieën en ontgoochelingen. Een mystiek gedicht over extatische ervaringen aan de tijd onttrokken. Een wetenschappelijke encyclopedie. Een studie over homoseksualiteit en perversiteit. Een artistiek pamflet. Een filosofisch geschrift over de herinnering en de werking van het geheugen. Het is dat alles en wellicht veel meer.

Het spreekt voor zich dat daarbij ingrijpende keuzes zijn gemaakt. Eigen accenten werden gelegd, personages werden gereduceerd of samengevoegd. Het script concentreert zich op de personen waar het in de meest dramatische gebeurtenissen van de roman om draait: Swann en Odette en hun gekwelde liefde, Madame de Verdurin en haar mondaine salonwereld, Marcel en Albertine en hun al even tragische liefdesgeschiedenis en ten slotte Baron de Charlus en zijn duistere seksuele wereld. Aan de hand van die personages toont Proust de mechanismen die het maatschappelijke en persoonlijke leven bepalen.

Naast de ogenschijnlijke overvloed aan thema’s, motieven en invalshoeken gaat er van Proust een tegelijk krachtig en eenvoudig appel uit. Een van de titels van de hoofdstukken uit het boek van De Botton raakt de kern van wat Guy Cassiers met Proust wil: ‘Hoe je je ogen kunt openen’. Over de functie van het schrijven zegt Proust: ‘Het werk van een schrijver is niets anders dan een soort optisch instrument dat hij de lezer aanbiedt om hem toe te laten op te merken wat hij, zonder het boek, misschien niet in zichzelf had gezien.’ De schriftuur van Proust is een soort bril om op een andere manier naar jezelf te kijken. In de woorden van Guy Cassiers: ‘Het uiteindelijke doel van de voorstelling is het stimuleren van de verbeelding van de toeschouwer. In zijn of haar hoofd krijgt de voorstelling uiteindelijk vorm. Het moderne leven heeft ons ontvankelijk gemaakt voor een veelheid aan zintuiglijke indrukken. Met dat sociale gedrag zijn theatermakers niet of te weinig bezig. Ik wil het publiek de mogelijkheid geven te kiezen uit een overvloed aan signalen. In het theater proberen we alles uit te zuiveren en kloppend te krijgen. Proust is voor mij iemand die niet probeert om alles kloppend te krijgen. Hij probeert het niet-kloppende als menselijk gedrag te duiden. Ook in de vormgeving wil ik dat verder uitwerken door het gebruik van verschillende kunstdisciplines.’

Op zoek naar de verloren tijd is het verhaal van de initiatie van een jongeman, Marcel, in de wereld van de liefde, de aristocratie en de kunst. De inwijding in de wereld van de liefde en de passie wordt echter een initiatie in de jaloezie, de manipulatie en de perversie. De hoogste sociale kringen worden gaandeweg ontmaskerd als hypocriet, onverschillig en immoreel. Het is alleen de kunst die niet volledig ontluistert.

In Proust 1: De kant van Swann maken we via de herinnering van Marcel kennis met de drie vrouwen van zijn jeugd: zijn moeder, zijn jeugdliefde Gilberte en Odette Swann. Marcel vertelt hoe hij als kind tevergeefs op een nachtkus van zijn moeder wachtte als Monsieur Swann op bezoek was en hoe hij later kennis maakt met Gilberte en haar moeder, de mooie mysterieuze Odette Swann. Vriend des huizes dokter Percepied bekommert zich om de slechte gezondheid van de jonge Marcel.

Na de pauze keren we twintig jaar terug in de tijd. We zijn te gast in de salon van Madame Verdurin waar ook dokter Percepied en Baron de Charlus aanwezig zijn. Charles Swann en Odette ontmoeten elkaar hier voor het eerst. In contrast met Marcels prille liefde voor de vrouwen uit zijn jeugd, wordt de volwassen liefdesgeschiedenis van Swann en Odette verteld: een verliefdheid die omslaat in jaloezie en eindigt in onverschilligheid.

Proust 2: De kant van Albertine gaat over de liefde tussen Marcel en Albertine, die hij voor het eerst ziet als jong meisje op het strand van Balbec. Hij ontdekt haar temidden van een groep meisjes. Aanvankelijk wordt hij verliefd op allemaal, maar later concentreert zijn liefde zich op één van hen: Albertine. De liefde tussen Marcel en Albertine kenmerkt zich door jaloezie, leugens en diep wantrouwen. Net als Swann wordt Marcel gekweld door de gedachte dat zijn geliefde lesbisch zou kunnen zijn. Wanneer Albertine bij hem gaat wonen, takelt hun liefde verder af: Albertine wordt uiteindelijk de gevangene van Marcel. Veel meer dan Proust 1 gaat Proust 2 over de intieme emotionele wereld van twee mensen. Om die complexiteit en verwarring vorm te geven, worden zowel Marcel als Albertine door twee acteurs/actrices gespeeld. De voorstelling creëert een tegelijk ijle en beklemmende atmosfeer waarin de personages ronddwalen als herinneringen aan zichzelf.

Voor Guy Cassiers is de werking van de verbeelding het belangrijkste thema van de roman: ‘De verbeelding is een dubbelzinnige kracht bij Proust. Vooral wanneer ze betrekking heeft op de liefde. De eerste fase van de liefde is de projectie, de fantasie; de verbeelding creëert de liefde, maakt haar mogelijk. In een latere fase is de verbeelding echter de kracht die de liefdesrelatie stuk maakt omdat ze zich enkel nog concentreert op jaloezie, overspel en wat er verder allemaal fout kan lopen. Daartegenover staat dan de artistieke verbeelding die de dingen tijdloos maakt en boven de gebreken van het bestaan verheft.’

In de lijn van voorstellingen als Rotjoch, De Wespenfabriek, The Woman Who Walked into Doors en Lava Lounge werkt Guy Cassiers ook hier ‘multimediaal’, met een veelheid aan media: acteurs, kostuums, vormgeving, vertelling, live muziek, videobeelden en geprojecteerde tekst. De multimedia creëren een wereld waarin heden en verleden, verbeelding en herinnering voortdurend in elkaar overgaan. De tijd bij Proust is niet aan chronologie gebonden: Marcel Proust is jong en oud tegelijk. Hij kijkt uit naar de toekomst en terug op zijn verleden. Als jongen ondergaat hij zwijgend de wereld van de volwassenen, als verteller is hij meester over het woord. Om dat voortdurend verschuivend perspectief op het toneel te tonen wordt het personage van Proust gespeeld door twee acteurs die respectievelijk de jonge Marcel en de volwassen schrijver verbeelden.

De theatrale en multimediale vormgeving creëert een ruimte waarin de taal van Proust haar volle expressieve en evocatieve kracht behoudt. Het is uit de woorden van Proust dat de wereld op het toneel opgeroepen wordt. Guy Cassiers: ‘Wat betreft het (on)vermogen van de taal is het werk van Proust het meest extreme voorbeeld dat ik ken: duizenden prachtig geschreven bladzijden om te zeggen dat woorden te kort schieten.’ Op die grens maakt Guy Cassiers zijn voorstelling: waar woorden tegelijk prominent aanwezig zijn en tekort schieten, waar beelden dat tekort opvullen en opnieuw woorden nodig hebben om te verschijnen.

Proust 1: De kant van Swann
de pers over:

de acteurs:

(…) de acteurs verbeelden in dat technisch dwingende concept personages van vlees en bloed. De lichte lachjes van Jacqueline Blom (Marcels moeder), de steile tekst van Joop Keesmaat (vader Proust), de onpeilbare schalksheid van Marlies Heuer (Odette) en de imponerende somberheid van Herman Gilis (Swann) – het zijn acteerprestaties van formaat, getransformeerd van levensecht tot kunstzinnig artificieel. (…) ‘Wordt vervolgd’ staat er als laatste zin in het werkboek dat het ro theater bij deze voorstelling uitgeeft. Wachten kan soms lang duren.

(De Volkskrant, Hein Janssen)

de vorm:

Proust 1 roept bewondering op door de elegante en radicale vorm, en door de uitputtend doordachte wijze waarop alles met elkaar samenhangt.

(NRC, Wilfred Takken)

de toeschouwers:

(…) Want als er iets is wat De kant van Swann met brio weet te bereiken, dan is het wel de toeschouwers in hun eigen verloren tijd te doen wegzinken. In de herinnering aan een specifieke moeder of een gebroken jeugdliefde. Loutering.

(De Morgen, Wouter Hillaert)

de sfeer:

Een wonderschone sfeer van een dooreenschuivend heden en verleden (…), van herinneringen en verbeelding, van voorbije tijden en nog altijd gevoelde verlangens.

(Trouw, Hanny Alkema)

Back to top