Mapping Sitting

On Portraiture and Photography

Paleis voor Schone Kunsten / Palais des Beaux-Arts

3/05 > 19:00
4-26/05 > Monday to Sunday > 10:00-18:00

U kent ze wel, de in lompen geklede mannen op kamelen, of stenen gooiende jongeren met intifada-sjaals. Beelden van de Arabische wereld die het Westen bereiken, van vroeger of van nu, zijn vaak stereotiep. Het was die vaststelling, samen met het besef dat het Midden-Oosten vol verborgen fotografische schatten zit, die de stichters van de Fondation Arabe pour l’Image ertoe aanzette om werk van Arabische fotografen te verzamelen, te inventariseren en tentoon te stellen. Mapping Sitting , de vierde tentoonstelling van deze in Beiroet gevestigde organisatie, toont een resem portret- en groepsfoto’s uit de archieven samen met hedendaags werk. Via de herhaling van gelijkaardige foto’s schetst de tentoonstelling een genuanceerd portret: een stuk culturele en sociale geschiedenis van de Arabische wereld.

Een project van: Walid Raad & Akram Zaatari

Foto’s uit de collectie van: Fondation Arabe pour l’Image

Foto’s uit: Studio Anouchian, Tripoli (Antranik Anouchian, 1908-1991), Studio Chehrazad, Saida(Hachem el Madani, 1930-), Photo Jacques, Tripoli (Agop Kouyoumjian, 1921-), Studio Soussi, Saida (Anis el Soussi, 1910-1986 and Chafik el Soussi, 1920- )

Verzamelde collecties: van Iraq door Yto Barrada, van Egypte & Lebanon door Akram Zaatari

Coördinatoren: Zeina Arida, Tamara Sawaya

Afdrukken foto’s: Agop Kanledjian

Scanning & reproductie : Nadim Zablit, Mind the gap

Technische productie: Mind the gap

Digitale afdrukken: The Repro House

Productie: Vereniging voor tentoonstellingen van het Paleis voor Schone Kunsten/Société des Expositions du Palais des Beaux-Arts (Brussel/Bruxelles), Fondation Arabe pour l’Image (Beirut/Beyrouth), KunstenFESTIVALdesArts

Met de steun van: Ford Foundation, la Communauté française Wallonie-Bruxelles, Vlaamse Gemeenschapscommissie

Presentatie: Paleis voor Schone Kunsten/Palais des Beaux-Arts, KunstenFESTIVALdesArts

Mapping Sitting, een boek geredigeerd door: Akram Zaatari, (Fondation Arabe pour l’Image), Zeina Maasri & Karl Bassil (Mind the gap)

Uitgegeven bij: Mind the gap édition & Fondation Arabe pour l’Image

Sponsors : Prince Claus Fund, Ford Foundation, Paleis voor Schone Kunsten/Palais des Beaux-Arts

Internationale distributeur: Idea books

Back to top

Mapping Sitting brengt een collectie foto’s uit de archieven samen met hedendaags werk: portretfotografie uit studio’s, paspoortfoto’s en officiële groepsportretten uit de Arabische wereld. Curatoren Akram Zaatari en Walid Ra’ad, beeldende kunstenaars en leden van de Fondation Arabe pour l’Image (FAI), willen met Mapping Sitting vormen van portretfotografie ontleden om zo de logica te tonen achter de keuzes van fotografen bij het maken van foto’s – hun mapping, hun ‘in kaart brengen’ van gezichten en plaatsen.

Volgens Zaatari wil Mapping Sitting “de codes blootleggen die fotografen meermaals gebruikten bij klanten. Sommige studiofotografen namen bijvoorbeeld altijd een close-up van het gezicht van de klant, een driekwart aanzicht en een foto van het volledige lichaam.” Volgens Ra’ad kunnen FAI-tentoonstellingen als Mapping Sitting bijdragen tot een hedendaagse Arabische visuele cultuur en tot een beter begrip van het Arabische verleden via beelden. “Uit de tentoongestelde werken komt een soort fotografie naar voor die werkt via herhaling en die schijnbaar eindeloos is,” zegt hij. “Deze beelden kijken op een cultureel en sociaal kritische manier naar Arabische fotografie,” meer dan dat ze afzonderlijke kunstwerken tonen van individuele artiesten. Of, zoals Zaatari het speels uitlegt, “het is alsof je dezelfde postkaart stuurt naar al je vrienden en elk van hen denkt dat het een persoonlijke boodschap is. Maar als iemand al die kaartjes zou verzamelen en ze naast elkaar zou leggen, zou er een andere boodschap naar voor komen.” Een boodschap die het zou hebben over de achterliggende bedoelingen, over wie erbij betrokken was en wie niet, enzovoort.

De FAI is de eerste poging binnen de Arabische wereld om verandering te brengen in de externe blik op Arabieren en de Arabische maatschappij. Een blik die er zelden in slaagt hen op een getrouwe manier af te beelden. Doel van de stichting is het werk van Arabische fotografen te verzamelen, te bewaren en tentoon te stellen, en zo een alternatief uit te bouwen voor de visuele geschiedenis die door het Westen vastgelegd is. FAI-lid en mede-oprichter Fouad Elkoury legt uit: “Vóór de Eerste Wereldoorlog heb je een bepaalde typologie: ruïnes en monumenten, straatbeelden en landschappen van Jeruzalem, Alexandrië, Caïro, en hun zogeheten ‘exotische’ plaatselijke bevolking. Vanaf de jaren ’70”, zegt hij, “krijgen voornamelijk negatieve stereotypen, overgedragen door de nieuwsmedia, de overhand. Het is de halve eeuw tussen die twee perioden, en alle onderwerpen tussen – en achter – de stereotypen, die nauwelijks aan bod komen”, aldus de 48-jarige fotograaf.

Hoewel ze zich vooral toeleggen op de periode tussen de Eerste Wereldoorlog en de jaren ’70, dateert een deel van de FAI’s collectie uit het einde van de 19e eeuw – een feit dat, zo stelt Elkoury, “de opvatting weerlegt dat de Arabieren zelf geen foto’s namen in de begindagen van het medium.” De FAI wordt geleid door tien Arabische fotografen, cineasten en wetenschappers die voornamelijk in Beirut, Parijs, New York en Caïro wonen. Bijna allemaal hebben ze in de Arabische wereld én in het Westen gestudeerd, en hun tweeledige opleiding heeft hen er toe aangezet om verandering te brengen in de benadering van moderne Arabische geschiedenis via fotografie. Sinds 1997, toen het FAI opgericht werd, verzamelde de stichting al een 50.000-tal beelden, de meeste uit Noord-Afrika, de Levant en Irak.

De eerste belangrijke tentoonstelling van de FAI, [Histoires Intimes] 1900-1960, georganiseerd in 1998, bood een overzicht van het werk van voordien onbekende Arabische amateurs en professionele fotografen uit Libanon. In het begin van de 20e eeuw, toen Arabieren camera’s begonnen te kopen voor eigen gebruik, fotografeerden ze elkaar vaak volgens Europese stilistische fotografische conventies. De tweede FAI tentoonstelling, Cairo Portraits (Portretten uit Caïro), getoond in 1999 en 2000, verdiepte zich in het commerciële aspect van Arabische studio-portretfotografie. Drie Armeense studiofotografen, Van Leo, Alban en Arman, ontwikkelden elk een verschillende maar gelijkaardige stijl in het Caïro van de jaren ’40.

Een derde tentoonstelling The Vehicle: Picturing Moments of Transition in a Modernizing Society onderzocht de manier waarop de Arabische wereld noties van ‘moderniteit’ verinnerlijkte. De expositie stelde dat de camera zelf niet minder was dan een ‘transportmiddel’: toen amateurs rond de eeuwwisseling hun Kodaks gebruikten, maakten ze een collectief portret van de maatschappij waarin ze leefden. “Deze expositie”, zegt Zaatari, “gebruikt foto’s van nieuwe transportmiddelen als metafoor voor een maatschappij op weg naar moderniteit.”

De FAI tentoonstellingen zijn belangrijk, maar ze hangen vooral af van het welslagen van die andere missie, het verzamelen en bewaren van foto’s. Het was op basis daarvan dat de stichters Fouad Elkoury, Samer Mohdad en Akram Zaatari de stichting concipieerden. Maanden later ontvingen ze van de Europese Unie een startsubsidie van ongeveer 100.000 dollar, en hun idee werd concreet. Elkoury begon dichtbij huis, met familiealbums uit het einde van de 19e eeuw. Na een paar maanden hadden Elkoury, Mohdad en Zaatari een aantal collega’s overtuigd om bij de stichting te komen, foto’s van hun eigen familiecollecties bij te dragen, en op zoek te gaan naar meer. Zo werden familiekiekjes de basis van de collectie. De toelage van de Europese Unie dekte de eerste werkingskosten, maar FAI-directrice Zeina Arida doet er nu alles voor om meer Arabische steun te krijgen en zo de afhankelijkheid van Europese en Noord-Amerikaanse liefdadigheid te beperken. “Het wordt stilaan een kwestie van ethiek,” zegt ze. “Meer Arabieren zouden betrokken moeten worden bij onze activiteiten, en financiële steun valt daar zeker onder.”

Bij het zoeken naar foto’s neemt het FAI de originele afdruk of het negatief, maakt er een kopie van, en geeft die kopie aan de eigenaar van het origineel terug. “Het is niet altijd gemakkelijk mensen te overhalen hun foto’s af te staan”, zegt Zaatari. “Ze willen weten waarom we geïnteresseerd zijn in hun grootmoeder. We leggen hen uit, ‘dat is een foto van je grootmoeder, ja, maar het is ook een historisch document.’” Hoewel verzamelen en tentoonstellen centraal staan in hun alledaagse activiteiten, constateren FAI-leden dat hun stichting meer en meer een kruispunt wordt van gelijkgestemden, een salon voor hedendaagse Arabische fotografen. “Veel Arabische fotografen contacteren ons,” zegt Zaatari. “Ze willen méér zien, en ze willen overleggen met andere fotografen of andere mensen in het veld.” Zo draagt de FAI bij tot de ontwikkeling van Arabische fotografie vandaag en verlegt de grenzen van een kritisch discours over Arabische beelden.

Naar The Pictures Between, door Lynn Love, Saudi Aramco World, januari/februari 2001

Back to top