Kinshasa Electric

KVS BOX

15, 17, 18/05 – 20:30
16/05 – 22:00
± 1h

Choreografe Ula Sickle traceert in haar voorstellingen de individuele geschiedenissen van dansers en de manier waarop hun bewegingen cultureel en politiek gekleurd zijn. Sinds enkele jaren is ze geboeid door de populaire dans in nachtclubs in Kinshasa, een smeltkroes van diverse en complexe identiteiten die ver van haar eigen westerse dansachtergrond staat. In dialoog met twee performers uit Kinshasa creëerde ze al de solo’s Solid Gold (2010) en Jolie (2011). In 2014 keerde Ula Sickle terug naar de Congolese hoofdstad om er een groepsvoorstelling op poten te zetten. Vier jonge dansers en een dj ontladen hun energie op de scène. Virtuoos vertellen ze over hun verlangens, teleurstellingen en toekomstvisies. De individuele stemmen schrijven een collectief verhaal aan de hand van culturele bewegingen. Waarom dansen we nog terwijl het sociale weefsel rondom ons voortdurend uitrafelt? Ula Sickle zet onze postkoloniale a priori’s en onze opvattingen over kunst onder hoogspanning. Een vrijgevig uitwisselingsproces.

Concept
Ula Sickle

Creatie, uitvoering & stijl
Popaul Amisi, Daniela Bershan, Jeannot Kumbonyeki Deba, Joel Makabi Tenda

Muziek & live geluid
Baba Electronica (Daniela Bershan)

Featuring
Jolie Ngemi

Scenografie
Ula Sickle, Daniela Bershan

Licht
Ula Sickle, Gwen Laroche

Dramaturgie
Sébastien Hendrickx

Presentatie
Kunstenfestivaldesarts, KVS

Uitvoerende productie
Caravan Production (Brussel)

Productieassistent Kinshasa
Dada Kahindo Siku

Coproductie
Kunstenfestivaldesarts, KVS (Brussel), Noorderzon Performing Arts Festival (Groningen), SPRING Performing Arts Festival (Utrecht)

Met de steun van
Vlaamse Overheid – Internationale projecten, Vlaamse Gemeenschapscommissie

Gecoproduceerd door
NXTSTP en DÉPARTS, met de steun van het Cultuurprogramma van de Europese Unie

Met dank aan
Mohamed Bourouissa, Tale Dolven, David Helbich, Paul Kerstens

Back to top

4,3250° ZB – 15,3222° OL
Over Kinshasa Electric van Ula Sickle

“Are there any musics left that have not heard some other music?” schreef de recent overleden cultuurtheoreticus Stuart Hall in een essayuit 1991 over de ontwikkelingen van de cultuur in een geglobaliseerdewereld. Nu, meer dan twintig jaar later, gaan de processen van culturelehybridisering en homogenisering die Hall analyseerde sneller danooit. Niet alleen explodeerde de wereldwijde mobiliteit van kapitaal, goederenen personen na het einde van de Koude Oorlog; dankzij de komstvan het internet en een eindeloze reeks nieuwe communicatietechnologieënhoeft geografische afstand zelfs geen belemmering meer te vormenvoor mobiliteit. Vandaag kunnen we reizen zonder onze stoel teverlaten. We kunnen ons tegelijkertijd hier en elders bevinden. Het effectvan de hedendaagse hypermobiliteit op cultuur is natuurlijk enorm.Continu circuleren er miljoenen culturele expressies, zowel online alsoffline. Ze kruisen, vermengen en bevruchten elkaar. De toegenomenbeweeglijkheid heeft geleid tot culturele rijkdom maar evengoed tot armoede.Overal ter wereld duiken namelijk dezelfde generische modes,deuntjes, danspasjes en levensstijlen op.

Kinshasa Electric is zowel een product van deze ambigue ontwikkelingen als een reflectie erop. De Pools-Canadese choreografe en danseres Ula Sickle, die sinds 2008 regelmatig aan de slag is in Kinshasa, nodigde Daniela Bershan uit om mee te werken aan haar nieuwe voorstelling. Deze Israëlisch-Duitse beeldende kunstenares en dj, aka Baba Electronica, maakte naam met een onbevreesde mix van ritmes uit verschillende uithoeken van de wereld. De eigenzinnige dansers Jeannot Kumbonyeki Deba, Joel Makabi Tenda en Popaul Amisi kende Sickle al van eerdere bezoeken aan de Congolese hoofdstad. Zij weten alles af van de dansstijlen die op dit moment populair zijn in Kinshasa, maar die zelf vaak van elders komen. Kinshasa Electric vertrekt van de lokale dansscène als kruispunt in een wereldwijd web. In de concertzalen en nachtclubs van Afrika’s centrale megapool, die meer dan tien miljoen inwoners telt, wordt dans elke avond opnieuw heruitgevonden.

Wie bij het bekijken van Kinshasa Electric op zoek gaat naar een Pools-Canadees-Duits-Israëlisch-Congolese interculturele mix, is eraan voor de moeite. De eclectische verzameling materialen waar de vijf leden van het team mee aan de slag gaan, valt natuurlijk niet samen met de som van hun culturele origines. In een geglobaliseerde wereld verwijden en overlappen de referentiekaders meer en meer. Toch bezitten de teamleden niet allemaal dezelfde toegang tot mobiliteit. Door de streng gecontroleerde grenzen tussen Afrika en Europa en binnen Afrika zelf kunnen Tenda, Amisi en Kumbonyeki niet zomaar reizen zoals Sickle en Bershan dat doen. Dankzij hun smartphones staan ze wel dagelijks in contact met talloze werelden die hun eigen lokale context overstijgen. Alle drie incarneren ze de figuur van de afropolitain, die werd geïntroduceerd door de Kameroense filosoof Achille Mbembe: “L’afropolitanisme se construit au détour de ces pratiques de la circulation, qui sont comme le sous-sol culturel des sociétés africaines. (…) Il s’agit d’une identité qui cherche à embrasser le monde et non à se constituer comme une humanité à part.” Ula Sickle kiest ervoor de aandacht te richten op de talloze uitwisselingen en verbintenissen die mogelijk zijn tussen Kinshasa en de rest van de wereld, in plaats van op de afstand ertussen. Misschien speelt Kinshasa Electric zich daarom ergens halfweg tussen de tegenwoordige en een mogelijke toekomstige tijd af.

De voorstelling kreeg stukje bij beetje vorm in repetitieruimtes en nachtclubs in Kinshasa en Brussel, via e-mails, Facebook-berichten en ochtendlijke Skype-gesprekken. In dit transnationale artistieke werkproces wisselden de vijf leden van het team popsongs, kledingstijlen, ideeën en levensverhalen uit. Soms probeerden ze zich in elkaars rollen te verplaatsen. Zo leerde Tenda onlangs tijdens een repetitie Bershan enkele eenvoudige danspassen aan terwijl Kumbonyeki Bershans drumcomputer verkende. De groep werkte meestal in een organische freestylemodus. Uit de losse pols probeerden ze diverse combinaties van dans en muziek uit. De werksessies waren gekenmerkt door openheid, samenwerking, vindingrijkheid en verrassing. Die kwaliteiten wilde Sickle ook vertaald zien in de voorstelling zelf. In Kinshasa Electric zijn de relaties tussen de performers onderling en tussen de performers en de rollen die ze spelen dan ook constant in beweging. Vaste scènes worden gecombineerd met momenten van improvisatie. In elke stad waar de productie zal staan, nodigt de groep bovendien een extra danser, mc of dj uit voor een gastoptreden. Dit principe van featuring, dat afkomstig is uit de wereld van de popmuziek, plaatst de voorstelling steeds opnieuw in een ander perspectief. Tijdens de speelreeks op het Kunstenfestivaldesarts is Jolie Ngemi te gast, de Congolese danseres uit Sickles solo Jolie (2011), die ondertussen een opleiding begonnen is aan P.A.R.T.S.

Ula Sickles interesse voor hedendaagse populaire muziek en dans kwam in Jolie al bovendrijven. Het is ook die interesse die de vijf kunstenaars achter haar nieuwste productie gemeen hebben. Deze populaire culturele uitingen krijgen vaak het verwijt dat ze commercieel en gestandaardiseerd zijn, en normvervaging en maatschappelijk escapisme in de hand werken. Kinshasa Electric verkent de complexiteit en rijkdom ervan zonder een oordeel te vellen. Omdat populaire dans en muziek de taalbarrière kunnen overstijgen, zijn het speelvelden bij uitstek voor miljoenen culturele uitwisselingen in een geglobaliseerde wereld. De oorsprong van vele muziek- en dansstijlen valt maar moeilijk te achterhalen, aangezien ze voortkomen uit een kopie van een kopie van een origineel dat verloren is gegaan. Daniela Bershan stelt bijvoorbeeld dat het onmogelijk is te zeggen waar hedendaagse vormen van hiphop vandaan komen. Volgens haar manifesteert die complexiteit zich nog op een ander belangrijk niveau. Populaire muziek kun je niet loskoppelen van de elementen die er direct mee samenhangen, zoals de dans- en kledingstijl van een muzikant, zijn of haar attitude, mythologie, het grafisch ontwerp van de merchandising, enzovoort: “It’s not just music, you know.” Doorgaans vormt dat uitgebreide amalgaam van materialen een web van contradicties en dubbelzinnigheden. Bershans holistische benadering van populaire muziek vindt ook haar neerslag in de omgang met dans, scenografie en kostumering in Kinshasa Electric.

De voorstelling verplaatst populaire muziek en dans van de context van het dagelijkse leven naar die van de hedendaagse dans. Kinshasa Electric is geen feestje waar je als bezoeker zomaar deel van kunt uitmaken, aangezien de theatrale setting al bij voorbaat een kritische afstand installeert. Voor de performers bestond een groot deel van het werk er dan ook in de gewoontes en codes die verbonden zijn met hun eigen praktijk te hercontextualiseren en te transformeren. Joel Makabi Tenda, Jeannot Kumbonyeki Deba en Popaul Amisi dansen in Kinshasa naar eigen zeggen vooral ‘des shows’, choreografieën van vijf tot negen minuten die bedoeld zijn om het publiek te entertainen. Iets als Kinshasa Electric noemen ze ‘un spectacle’. Dat duurt heel wat langer, kent variaties in intensiteit en wil gedachten en gevoelens oproepen. Ook Daniela Bershan ging op zoek naar de ‘andere dj’ in zichzelf door te experimenteren met het volume, de muziek te manipuleren als een sculptuur en haar eigen rol op scène een passende conceptuele invulling te geven. Hoe kon de groep het publiek op een andere manier naar dansmuziek laten luisteren en naar populaire dans laten kijken zonder hen het vervelende gevoel te geven dat ze zelf niet mee konden dansen? Ondanks deze metamorfoses blijven de nachtclub en het feest vanzelfsprekend belangrijke referenties voor het gebeuren op scène. En natuurlijk – hopelijk – kan het publiek zich ondertussen ook wat vermaken. Ula Sickle omschrijft Kinshasa Electric het liefst als ‘un show-spectacle’.

Van alle muziek- en dansstijlen die in het hedendaagse Kinshasa circuleren, oefende Coupé-Décalé veruit de grootste invloed uit op Kinshasa Electric. Deze hybride stijl, die verder bouwt op Caribische zouk-ritmes, werd volgens de overlevering ontwikkeld in een Ivoriaanse nachtclub in Parijs en veroverde daarna grote delen van het Afrikaanse continent.

De naam betekent letterlijk ‘knippen en verschuiven’. Op muzikaal vlak keert een bepaald patroon van gesamplede ritmes en geluiden – het knipsel – steeds terug, maar telkens in een licht gewijzigde vorm, doordat er bijvoorbeeld iets wordt weggehaald of toegevoegd. Deze techniek van herhaling en variatie is in de voorstelling aanwezig op macro- en microniveau. Op macroniveau keren elementen die op een bepaald moment worden geïntroduceerd later terug met een andere intensiteit of materialiteit, van de muziek langs de stem via de beweging naar de kledingstijl. Op microniveau wordt de techniek zichtbaar in het ‘stotteren’ van een sample of het lichaam van een danser wanneer een ultrakort geluids- of bewegingsfragment met een grote snelheid en minieme variaties wordt herhaald.

De choreografie van Kinshasa Electric steunt op een compacte verzameling van referenties, waar elke toeschouwer zich anders toe zal verhouden. Wat herkenbaar en leesbaar is voor iemand die de voorstelling bijwoont in Brussel, is dat misschien niet voor een toeschouwer in Kinshasa, waar de productie ook zal worden vertoond. Toch zullen er ondanks de grote afstand ook overlappingen zijn. Kinshasa Electric roept de vraag op hoe je in dit geglobaliseerde culturele landschap vol grillige hybriditeit en vlakke homogeniteit een eigen, singuliere stem kunt ontwikkelen. Hoe kun je je aspecten eigen maken van een cultuur die oorspronkelijk niet de jouwe is, en elementen van een massacultuur die zowel van niemand is als van iedereen?

Sébastien Hendrickx

Back to top

Ula Sickle (CA/PL/BE) is choreografe en performer, en woont en werkt in Brussel. Ze studeerde kunstgeschiedenis in Toronto, performance in Parijs en aan P.A.R.T.S in Brussel. Van 2008 tot 2010 volgde ze een postgraduaat film en video aan Le Fresnoy – Studio National des Arts Contemporains in Tourcoing (FR). Haar werk neemt uiteenlopende vormen aan, van film over installatie tot live performance. Aan de basis ervan ligt steeds een choreografische benadering van beweging en onderzoek naar de perceptie en ervaring ervan eigen aan de performancekunsten. Haar interesse in een alternatieve canon voor hedendaagse dans gaf aanzet tot samenwerkingen met performers die een andere geschiedenis van beweging belichamen – zoals in Solid Gold (2010) en Jolie (2011) met dansers uit de DR Congo, of Extreme Tension (2012) met danseres Marie De Corte. In deze solo’s, gevormd rond één sterke performer, zoekt Ula Sickle naar vormen van choreografie waarin de cultuurcodes en politieke kracht van populaire dansen naar boven drijven, of waarin de muzikaliteit of materialiteit van het lichaam zelf een uitgesproken rol spelen. Naast Kinshasa Electric, dat zijn première beleeft tijdens het Kunstenfestivaldesarts 2014, werkt Ula Sickle ook aan een nieuw project dat in november 2014 in première gaat in het Kaaitheater.

Voor Kinshasa Electric werkt Ula Sickle samen met drie Congolese performers: Joel Makabi Tenda en Popaul Amisi van de hiphopgroep Art-Con uit Kinshasa en danser Jeannot Kumboyenki Deba, die ze in 2009 ontmoette tijdens een workshop bij de Studios Kabako/Faustin Linyekula in Kinsangani. Alle drie waren ze finalisten van de Vodacomdanscompetitie, een live reality-tv- programma in de DR Congo, en maken ze sindsdien deel uit van de dansgroep gelinkt aan deze mobiele telefoonoperator.

Daniela Bershan a.k.a. Baba Electronica (DE/IL) is een mediavagebond en angstloze sampler. Complexe vormen en materiële processen keren steeds terug in haar artistieke praktijk die varieert van sculpturen, schilderijen over performance en muziek tot sociale organisatie. Haar werk – beïnvloed door wetenschap, liefde, esthetiek en fictie – stelt een materieel begrip van het leven voor en houdt een directheid in die aanleiding geeft tot een open contact met de wereld.

Back to top