Iliade

Théâtre 140

7.8.10/05 > 20:30
9.11/05 > 15:00
Italian - Subtitles: NL & FR - Creation -

Vorig jaar verraste hun Hedda Gabler met zijn confrontatie tussen gigantische videoprojecties en een grote leegte als speelvlak. Dit jaar komt het jonge Italiaanse gezelschap terug naar het festival met de Ilias. Agamemnon heeft de geliefde van Achilles gevangen genomen, en nu kent de woede van de onverwoestbare held geen grenzen. Daar begint de Griekse klassieker, om 24 episodes van oorlog en gevechten later te eindigen met de begrafenis van Hector. Teatrino wil de Ilias niet spelen, maar evoceren. De klassieke verhoudingen tussen acteur, personage, stem en beeld worden helemaal onderuit gehaald, om zo nauw mogelijk bij vandaag aan te sluiten. Met hun Iliade willen de Clandestino’s binnenstappen in een eeuwenoude verteltraditie om ze van daaruit te herdenken én te vernieuwen.

Regisseur: Pietro Babina

Acteurs: Marco Valerio Amico, Alessandro Cafiso, Massimiliano Martines, Mauro Milone, Andrea Mochi Sismondi, Manfredi Siragusa

Capocomicato: Fiorenza Menni

Techniek: Giovanni Brunetto (scène)

Geluidsontwerp: Studio Arkì

Toneelbeeld: Pietro Babina (concept), Giovanni Brunetto (realisatie)

Promotie & organisatie: Marcella Montanari

Logistiek: Chiara Fava

Administratie: Francesca Leonelli

In samenwerking met: Riccione TTV & ETI, Xing, Studio Arkì

Productie: Teatrino Clandestino (Bologna)

Coproductie: Le-Maillon Théâtre de Strasbourg, Santarcangelo dei Teatri (Santarcangelo di Romagna), KunstenFESTIVALdesArts

Presentatie: Théâtre 140, KunstenFESTIVALdesArts

Back to top

Beste toeschouwer, zo dadelijk krijgt u een rood kruis in de handen gestopt.

Teatrino Clandestino:

“Het rode kruis symboliseert wat we met ons theater willen bereiken. Er rijdt een ambulance voorbij, en iedereen begint verhalen te verzinnen: wie ligt er in de ziekenwagen? Zal hij of zij sterven? Heeft hij of zij familie in de buurt?”

“…Het rode kruis in uw hand nodigt u uit te komen luisteren naar ons verhaal: bereid u voor…”

Teatrino Clandestino of ‘clandestien theatertje’ is de naam van hun eerste repetitieruimte…

Teatrino:

“Het was een ruimte in een leegstaande fabriek, niet echt groot. We hadden nauwelijks ‘Teatrino’ boven de deur geschilderd toen bulldozers het gebouw met de grond gelijk kwamen maken.”

Tijdens festivaleditie 2001 waren de Italianen ook al te zien in een oude fabriek, één die nog niet was afgebroken: Bulex, even buiten het centrum van Brussel. Pietro Babina en Fiorenza Menni brachten er Hedda Gabler, een voorstelling waarbij met kartonnen huisjes een hele stad werd gereconstrueerd. Met zijn confrontatie tussen een gigantisch speelvlak en metershoge filmprojecties van de acteurs verraste hun versie van Ibsens klassieker het Brusselse publiek.

Teatrino:

“Hedda was haar man beu, maar net zo goed de dramaturgische vorm waar ze altijd in blijven vaststeken is.”

Anarchisten, die Clandestino’s?

Teatrino:

“Alleen in de zin dat we er niet van uitgaan dat iedereen het eens is met iedereen. Elk van ons heeft een duidelijk afgelijnde rol: Fiorenza houdt zich bezig met het spel, Pietro met de dramaturgie en de regie. Daar wijken we niet van af.”

Hedda Gabler was een bestaande voorstelling, maar dit jaar investeerde het festival in een nieuwe creatie van Teatrino Clandestino: Iliade. Van Si prega di non discutere di Casa di Bambola (naar Een poppenhuis van Ibsen) in 1999, tot Otello in 2000, Hedda Gabler in 2001 en nu Iliade, werkt het Italiaanse gezelschap met video.

Teatrino:

“Dat klopt, maar het is nooit onze bedoeling geweest om één esthetiek aan te hangen. Video was en is elke keer opnieuw een noodzaak voor ons. In Si prega di non discutere di Casa di Bambola filmden we de uitdrukking van de gezichten om binnen te breken in de intimiteit van een dialoog. In Otello liet de video verschillende plekken in de stad zien: daar diende hij om de scenografie uit te vergroten. InHedda Gabler combineerden we de twee: dialogen en scenografie werden gefilmd.”

Met video haalden de Teatrino’s dus de klassieke verhoudingen tussen acteur, personage, stem en beeld overhoop, en dat om de verhalen van Nora, Othello en Hedda zo goed mogelijk te vertellen aan een publiek vandaag. Voor Iliade zullen ze video gebruiken om de evocatieve kracht van het epos tot zijn volle recht te laten komen. Stem en personage worden opgesplitst: er zijn live stemmen en vooraf opgenomen stemmen; de personages verschijnen nu eens als videobeeld, dan als acteur op de scène.

Teatrino:

“Het zijn niet de technologische middelen op zich die ons interesseren - we voelen ons zeker niet verplicht om met nieuwe technologieën te werken omdat dat ‘in’ is. De vraag is: waarom zouden we ze niet gebruiken?” Inzet voor Teatrino is de vastgeroeste verhoudingen te doorbreken en de toeschouwer de mogelijkheid te geven de stukken op zijn manier weer in elkaar te passen.

Rond de 8e eeuw voor Christus, de periode waarin de Griekse stadstaten zich beginnen te ontwikkelen, duiken overal in Griekenland versies van de Ilias op. Zanger-dichters putten uit oude legendes om volgens een vast patroon te improviseren. Was Homerus één van hen?

Teatrino:

“De manier van vertellen is veranderd. Mensen bouwen geen huizen meer zoals vroeger, en zo gaat het ook met teksten. Wat voor ons telt in de Ilias, is niet de vorm ervan, maar de essentie.”

Vierentwintig hoofdstukken lang oorlogen en conflicten… sinds 11 september gaat het over niets anders.

Teatrino:

“Na de val van het Romeinse Rijk, na de Franse Revolutie, na de Russische Revolutie, na de Eerste en de Tweede Wereldoorlog is men theater blijven maken. Als we theater zo nutteloos en futiel vonden, waarom zouden we er dan zoveel tijd in steken? Omdat we gek zijn? Misschien zijn we dat wel, zoveel te beter.”

De Ilias, ondanks zijn naam Llion (Troje), behandelt maar een deel van de fameuze Trojaanse oorlog: de ontvoering van de mooie Helena, de dood van Achilles, het paard van Troje, de vernietiging van de stad, de vlucht van Aeneas en Anchises, en ga zo maar voort: het valt allemaal buiten de Ilias.

Teatrino:

“We willen de poëzie van het werk respecteren, zonder het te actualiseren of parallellen te leggen met een bestaande oorlog: dat zou te reductionistisch zijn. De oorlog is één van de aanleidingen van het epos, dat klopt. Maar in de eerste plaats gaat de Ilias toch over de Mens.”

Agamemnon heeft de geliefde van Achilles afgenomen. De Ilias begint met de woede van Achilles, de held met de kwetsbare hiel, en eindigt met de begrafenis van Hector. Na zijn enkels doorboord te hebben om er een lederen koord door te halen, maakt Achilles het lichaam vast aan zijn rijtuig en rijdt er meerdere keren de muren van Troje mee rond. Gewelddadig?

Teatrino:

“Ons doel: het intellectuele vergeten en de dingen die vanuit de buik komen, blootleggen. De namen van de helden niet veranderen om de context van het geheel niet te verstoren. We kiezen niet voor zo’n tekst om daarna de essentie ervan kapot te maken.”

De opbouw van deIlias is, zegt men, één van de meest uitgewerkte van alle heldendichten die ons mondeling overgeleverd zijn. De verschillende tijdslagen van de tekst verklaren waarschijnlijk waarom het zo moeilijk is om de echte intentie achter de Ilias te vinden.

Teatrino:

“De vraag voor ons is niet hoe we de Ilias lyrisch of melodramatisch aanvullen, het epos is op zich een partituur die ons klanken en instrumenten influistert.”

“Een jaar lang hebben we workshops georganiseerd, vier om precies te zijn, met acteurs die we van overal uit Italië uitnodigden. Tijdens die voorbereidende fase hebben we, hoofdstuk na hoofdstuk, het technologisch proces ontwikkeld, in relatie tot het verhaal en de poëzie van de Ilias.”

Een bestaande tekst herwerken, is dat een manier om er geen nieuwe te moeten schrijven?

Teatrino:

“Een bekende naam gebruiken maakt het er niet gemakkelijker op. Integendeel, we moeten de vergelijking doorstaan, en, erger, er zijn er altijd die vinden dat je aan zo’n monument niet mag raken. Onze interesse gaat uit naar de theatrale vorm – en dan kan je sterkere dingen maken als je van een traditionele tekst vertrekt. De veranderingen in de vorm komen dan duidelijker naar voor.”

De Ilias is niet het beginpunt van een godsdienst, zelfs al bestaat er een cultus rond Homerus. Het is ook niet het uitgangspunt van een politieke beweging, zelfs als kan men er een aantal fundamentele lessen in politiek uit halen. (…) Het genie van Homerus situeert zich juist op de overgang van een mondelinge traditie naar die van de gecomponeerde, geschreven tekst.

Pierre Vidal-Naquet,L’Iliade sans travesti (De naakte Ilias), Gallimard, 1975.

Teatrino:

“Tijdens één van de workshops hebben we geprobeerd om fysieke bewegingen om te zetten in geluid of woorden. We hebben een softwareprogramma ontwikkeld dat de scène opdeelt in verschillende velden. Als een acteur in één van die velden beweegt, wordt er een klank geproduceerd. We willen uitzoeken hoe we de Ilias vandaag vertellen. Vertellen zonder te spelen, evoceren zonder te interpreteren: in de mondelinge traditie blijven dus, en ze van binnenuit vernieuwen.”

Naar een interview met Fiorenza Menni en Pietro Babina in november 2001.

Back to top