House without a Maid

Maison des Arts de Schaerbeek / Huis der Kunsten van Schaarbeek

Free entrance
8/05
18:00 > 23:00 Melati Suryodarmo
9/05
15:00 > 17:00 Talk 1 (reservation required)
14:00 > 20:00 Vlatka Horvat
17:00 > 20:00 Olga de Soto
15/05
17:00 > 18:00 Fiona Wright
17:00 > 20:00 Olga de Soto
17:00 > 23:00 Vlatka Horvat
16/05
15:00 > 17:00 Talk 2 (reservation required)
17:00 > 18:00 Fiona Wright
17:00 > 20:00 Olga de Soto

Het huis is de plek waar de relatie tussen meester en dienstbode gedefinieerd wordt. Het is de materiële verpersoonlijking van de verhouding met het ‘huishoudpersoneel’. Negentiende-eeuwse burgerijhuizen, zoals de woning waar het Huis der Kunsten in Schaarbeek een onderkomen heeft gevonden, weerspiegelen de sociale structuur die het leven van hun bewoners vorm gaf. House without a Maid, het tweede deel van To Serve, laat het publiek binnen kijken in zo’n privéwoning. Van de keuken tot de kelder en van de eetkamer tot de bibliotheek kunnen de bezoekers vrij het onbewoonde huis verkennen. De oorspronkelijke bewoners zijn weg maar het huis leeft opnieuw door de bijdragen van artiesten en experts die León en Aughterlony hebben uitgenodigd om de woning in te palmen. Performances en conferenties gaan een dialoog aan met de ruimtes die de verhouding tussen dienstbodes en hun meesters nog altijd symboliseren. In House without a Maid heeft de ideale bediende of dienstmeid het pand al lang verlaten, maar zijn of haar geest achtervolgt ons nog in de symboliek van de achtergelaten ruimte.

Door & met
Jorge León, Simone Aughterlony, Fiona Wright (in samenwerking met Becky Edmunds), Melati Suryodarmo, Olga de Soto, Vlatka Horvat, Pauline Bodry, Renate Lorenz, Florence Aubenas, Sophie Lakhdar, Elke Gutiérrez, Valérie Piette, Angel Enciso

Dramaturgie
Isabelle Dumont

Scenografie
Nadia Fistarol

Technische assistentie
Florian Bach, Nadia Fistarol, Ursula Degen

Presentatie
Kunstenfestivaldesarts, Maison des Arts de Schaerbeek,
Halles de Schaerbeek

Productie
Verein für allgemeines Wohl (Zürich), Niels asbl (Brussel)

Coproductie
Kunstenfestivaldesarts,
Alkantara Festival (Lissabon), Dampfzentrale/Biennale (Bern), Hebbel am Ufer (Berlin), Productiehuis Rotterdam (Rotterdamse Schouwburg), Theaterhaus Gessnerallee (Zürich)

Met de steun van
Pro Helvetia Swiss Arts Foundation, Fachstelle Kultur Kanton (Zürich), Präsidialdepartement der Stadt Zürich, Kulturstiftung des Bundes, Ministère de la Communauté Française – Service du Théâtre

Met dank aan
KVS, Les Brigittines

Project gecoproduceerd door
NXTSTP, with the support
of the Culture Programme
of the European Union

Back to top

House without a Maid

House without a Maid
Performances

Melati Suryodarmo, Passionate Pilgrim

Passionate Pilgrim is een doorlopende performance waarvoor Melati Suryodarmo zich liet inspireren door reisontmoetingen die haar confronteerden met de notie identiteit, en dan vooral met vragen over identiteit die te maken hebben met haar eigen origine. Ze onderzocht en vertaalde de verborgen gevoelens via de studie van gebaren en bewegingen en vooral van de ongesproken taal. Passionate Pilgrim is het begin van een andere, een nieuwe tocht.

Artistiek credo

“De wereld die mijn gedachten in beweging doet komen is de wereld diep in mijzelf. Het lichaam is zoiets als een huis dat dienst doet als een levende doos vol herinneringen. Het systeem diep in het psychische lichaam, dat de hele tijd verandert, heeft mijn idee om nieuwe gedrag- en denkpatronen te ontwikkelen gevoed. Ik probeer mijn omgeving in mij op te nemen als een feitelijk aanwezig hier en nu, maar heb ook oog voor haar geschiedenis.

Ik probeer de taal die niet gesproken wordt en die “de poorten van de waarneming” opent, te begrijpen. Ik respecteer de vrijheid van onze geest om dingen via een zelf ontwikkeld zintuiglijk registratiesysteem op te nemen.

Culturele en politieke grenzen overschrijden was tijdens de ontmoetingen voor mij een uitdaging om nieuwe dingen te ontdekken waarmee ik mij kon identificeren. Op zoek gaan naar een identiteit kan echter gevaarlijk zijn, omdat je van je origine kunt vervreemden. Voor mij is het creatieproces van een kunstwerk dan ook een levenslange zoektocht die maakt dat ik nooit zal ophouden mijzelf in steeds veranderende constellaties op te stellen.

Ik wil de steeds veranderende grenzen tussen het lichaam en zijn omgeving via mijn kunst aftasten. Mijn doel is een gebalde intensiteit tot stand te brengen zonder gebruik te maken van narratieve structuren. Over politiek, maatschappij of psychologie praten vind ik zinloos als het zenuwstelsel niet in staat is om de informatie te verwerken. Ik heb niet liever dan dat een performance een zekere graad van feitelijke absurditeit tot stand brengt.”

BIO

Melati Suryodarmo werd in 1969 geboren in Surakarta, Indonesië. Zij woont en werkt sinds 1994 in Braunschweig. Nadat zij in Bandung het diploma internationale betrekkingen en politieke wetenschappen behaalde, trok zij naar Braunschweig waar zij ging studeren aan de Hochschule für Bildende Künsten bij Anzu Furukawa (Butoh en choreografie), Mara Mattuschka (time based) en Marina Abramovic (performance art en Ruimtelijke concepten). Zij behaalde het diploma in de kunsten en voltooide in 2002 haar master in de podiumkunsten.

Melati Suryodarmo nam deel aan diverse internationale podiumfestivals en tentoonstellingen, waaronder IPFO 2003, de 50e Biënnale van Venetië, ‘Marking the Territory’, IMMA Dublin, Van Gogh Museum Amsterdam (tijdens de tentoonstelling rond leven en werk van Egon Schiele), Videobrasil Sao Paolo (2005), Haus der Kulturen der Welt Berlijn, 52e Biënnale Venetië (dansfestival) (2007), KIASMA Helsinki (2007). In 2008 stelde zij haar performance Alé lino voor op Manifesta7 in Bolzano. De voorbije twee jaar was Suryodarmo te zien op tal van plaatsen in Indonesië en Zuid-Oost Azië.

***

Vlatka Horvat, Unhinged

De kern van deze nieuwe performance van Vlatka Horvat wordt gevormd door een solitaire performer en een deur die uit haar hengsels gelicht is. De performer houdt haar gezicht tegen die deur gedrukt – en vormt daarmee een soort tijdelijk ‘deur-vrouw-paar’ – als een woordspeling die tot leven komt. Dit onbestendige paar neemt bezit van de salons en loopt zes uur lang rond in het Maison des Arts. In Unhinged - de titel verwijst naar mentale ontwrichting – versmelten lichaam en voorwerp tot één entiteit waarin de ‘normale’ banden tussen lichaam en huis opgeheven worden. De gewone functie van de deur valt weg als zij haar plaats in de deurlijst verlaat en nieuwe locaties betreedt, terwijl het lichaam zich anders tot de ruimte verhoudt door het ‘afplatten’ van de ‘voorkant’ tegen het deurvlak, met een komisch aandoende beknotting van de bewegingsvrijheid en het gezichtsveld van de performer als gevolg.

Door ‘een deur te dragen’ en tegelijk ‘een deur te zijn’ wordt het voorwerp een bijkomend lichaamsdeel dat tegelijk functioneert als partner van de performer én als een belemmering. Doordat Horvat deur en lichaam tijdelijk aan elkaar koppelt en dit fusielichaam in beweging zet, wordt de toeschouwer uitgedaagd zich een nieuwe voorstelling van de fysieke structuur van de huiselijke ruimte zelf te maken. In haar nieuwe, buitensporige functie creëert de mobiele deur/deurvrouw nieuwe imaginaire muren en deelt zij de ruimte opnieuw in doordat zij in de kamers een reeks ‘onnodige’ ingangen maakt die de ruimte denkbeeldig indelen in kamers zonder tastbare muren.

Unhinged plaatst niet alleen de rol van de tewerkgestelde huisknecht op de voorgrond, maar ook die van vrouwen in de familiekring, en breder nog, de functie van de huiselijke ruimte zelf – vermits de verschillende elementen van een gebouw zo ingericht en bedacht worden dat zij de noden en wensen van de bewoners stillen. De deur staat als een machtige speler in deze huiselijke arena – de behoeder van het alleen zijn en van de privacy, een barrière voor vreemden en indringers, maar ook een uitnodiging om binnen te komen. Door haar een zekere mate van mobiliteit en autonomie toe te kennen kent Unhinged de deur een nieuwe rol toe: in plaats van die van onzichtbaar hulpje ten dienste van het verkeer in en de toegang tot het huis, wordt zij een zichtbare speler en kan zij problematisch handelen.

BIO

Vlatka Horvat (geboren 1974 in Čakovec, Kroatië) woont en werkt in New York en is actief in verschillende media. In haar recente foto’s, video’s, collages en installaties onderzoekt zij de onbestemde en problematische verhouding van een protagonist tot haar omgeving door menselijke lichamen in een hybride of compromitterende relatie met voorwerpen en elementen van de gebouwde omgeving voor te stellen. Horvats recente soloprojecten waren o.m. Or Some Other Time en Once Over in The Kitchen in New York; For Example, een project voor de 11de Biënnale van Istanboel en de acht uur durende performance This Here and That There in PACT Zollverein in Essen. Van de recente groepstentoonstellingen vermelden we Galerie Xippas en Galerie Anne Barrault (Parijs), TANAS Space (Berlijn), annex14 gallery (Bern), Braverman Gallery (Tel Aviv) en White Columns (New York).

***

Olga de Soto, Sous clé

“Achter slot en grendel”

Tussen performance en installatie, de ruimte van het huis in beslag nemen als in een vlucht, een gedroomde en tegelijk onmogelijke vlucht… een figuurlijke uitwas… een ruimte waaruit de bewoners weggejaagd werden… een omgewerkte plaats waar intieme gewaarwordingen geuit of gesust kunnen worden… om te luisteren naar de echo’s van de sporen achtergelaten door dagelijkse ontwikkelingen… en verborgen emoties, aanpassing en onthechting… die samen een onzichtbaar maar zeer aanwezig korset vormen… een vrouw gehuld in stil verzet… tegen het werk als meid, als moeder, dagelijkse werk, dat allemaal onzichtbaar blijft… gedoemd tot een ‘eeuwig’ herbeginnen… daad van verzet om de uitputting van het werk van zich af te zetten… Onnodig dus om te vertrekken of om ver weg te gaan… alleen de echo hier van binnen ausculteren, en zich buigen over de innerlijke zoektocht naar dat andere huis, het huis van de dromen, verzonnen huis, dat zweeft… naar jezelf, voor jezelf…

BIO

Na een opleiding dans en notenleer in haar geboorteland Spanje en nadien aan het CNDC van Angers, werkte Olga de Soto als danseres met Michèle Anne de Mey, Pierre Droulers, Félix Ruckert, Boris Charmatz en Jérôme Bel, terwijl zij ook eigen persoonlijke creaties verzorgde en choreografisch onderzoek deed, deels in een dialoog met de studie van hedendaagse muziekwerken. In 1992 debuteerde zij als choreografe met de soloperformance Patios, die gevolgd werd door talrijke stukken in uiteenlopende vormen en formats: I believe that I act…, A destiempo, Sueño, Hontanar, Paumes, anarborescences. Sinds een tiental jaren spitst haar werk zich toe op het thema van de herinnering: fysieke herinnering in Murmures (1997), Eclats mats (2001) of in de reeks begeleide solo’s INCORPORER (creatie 2004-2009); zintuiglijke herinnering, en herinnering van de toeschouwers onder andere in de voorstelling histoire(s), die in 2004 gecreëerd werd voorhet Kunstenfestivaldesarts. Op dit ogenblik is Olga de Soto als kunstenares verbonden aan de Hallles de Schaerbeek.

***

Fiona Wright, Behind Doors

In samenwerking met videast Becky Edmunds.

Duur: 10 minuten, maximum 5 mensen. (Doorlopend gedurende 90 minuten.)

Vooraf inschrijven aanbevolen.

Je gaat zitten. Je lichaam wordt opgesteld op de rand van je eigen gezichtsveld. Je blik zal verschuiven of je zal de ogen neerslaan. Ik sta vlak bij je en let op de ruimte, zorg dat alles vlot verloopt en let op de tijd. Op een klein scherm spelen beelden. Vluchtige blikken vanuit een ooghoek. Waaraan denk ik de hele dag in het huis? Ik denk, ik ben aan het verdwijnen. Of ben ik zoiets als je schaduw, iets dat er op een of andere manier altijd wel is, alleen en toch in jouw gezelschap. Je kijkt. En ik wacht gewoon af.

Een korte live ontmoeting waarin elke toeschouwer een close-up moment krijgt. Telkens een enigszins ander beeld, dat onderbroken wordt telkens als de deur opengaat, een andere toeschouwer plaats neemt en een volgende versie begint. Een huis als locatie benaderen nodigt uit tot kleinschalige ontmoetingen waarin een suggestie - de onzekere, zo niet verzekerde beleving – van intimiteit besloten ligt.

Inner sanctum – het huiselijk leven - het grotere lichaam van het huis.

Kolonisatie van andere lichamen, andere continenten.

Privélevens – onzichtbaar en gestaag – achter gesloten deuren.

Innerlijke werelden – een beschut leven – onze verbeelding en onze herinneringen.

Een korte performance in een kamer voor een klein publiek van slechts vijf mensen die zich sociaal zowel formeel als informeel kunnen opstellen. Het publiek kan optreden als stand-in voor een familie of voor een groep gasten op een diner, samen aan tafel, waarbij elke toeschouwer zijn eigen standpunt (invalshoek? gezichtspunt?) in de kamer kan aanbrengen.

Een kort werk voor het publiek maar een langer werk voor de performer – die met een zekere toewijding de taak van verzorger moet opnemen. Het lichaam van de dienstdoende performer in de kamer, in een ononderbroken toestand van wachten. Uitgevoerde handelingen en herhaalde gebaren als sporen van een aanwezigheid - opgemerkt of ongemerkt. De solo performance die zich in de periferie afspeelt en die niet noodzakelijk aldoor in het middelpunt staat en alle aandacht opeist. De soms afwijkende blik die misschien eigenlijk evenveel zegt over de oogopslag als het kijken.

BIO

Fiona Wright (London, 1966) is al sinds het einde van de jaren tachtig actief als performer en zij werkte al die jaren ook als docent en schrijver. In 2007 werd zij uitgenodigd als ‘Visiting Artist in Performance’ aan het School of the Art Institute of Chicago. Tijdens de voorbije jaren werkte zij als dramaturge en performer bij Simone Aughterlony. Tot haar recentste solowerk behoort onder meer de one-woman show, On Lying (met steun van de Arts Council England en OPENPORT Chicago 2007), die in maart 2010 te zien was op de ‘National Review of Live Art’ in Glasgow. Van haar vroegere close-up stukken, waarvan sommige bestemd voor één enkele toeschouwer, vermelden we salt drawing (2004) en de reeks solo performance lezingen, Other versions of an Uncertain Body. Wright gaat ook samenwerkingsverbanden aan, vooral dan met Caroline Bowditch in het duet girl jonah.

www.fionawright.org

www.beckyedmunds.com

www.historydances.co.uk

***

Pauline Boudry & Renate Lorenz, Normal Work

Installatie met film en 13 foto’s, 2007

Het vertrekpunt van de film Normal Work is de opmerkelijke reeks (zelf)portretten van Hannah Cullwick, een dienstbode uit het Victoriaanse Engeland die zich liet portretteren in haar hoedanigheid als dienstbode, maar ook verkleed als ‘lady’, als zwarte slavin of als gentleman… Deze foto’s uit 1869 werden bewaard op het Trinity College in Cambridge en waren nooit eerder in een artistieke context te zien. Dit materiaal werd bij haar dood voor vijftig jaar in verzegelde bewaring gehouden om alle eventuele schandalen te vermijden.

Hoewel zij van ’s ochtends tot ’s avonds druk in de weer was, wist Hannah Cullwick een reeks opmerkelijke fotografische ensceneringen, een omvangrijk intiem dagboek en ontelbare brieven voort te brengen. Deze foto’s etaleren haar fysieke kracht en laten vooral haar spieren en haar grote, vuile rode handen tot hun recht komen. De foto’s leggen getuigenis af van haar vrouwelijkheid en hoe die getekend is door haar werk, en hoe trots zij daar op is. Aan de basis van de portretten en zelfportretten waarin zij als dienstbode, maar ook als class drag of ethnic drag poseert, lag een sadomasochistische verhouding die zij in het geheim onderhield met Arthur Munby, een destijds welstellende gentleman.

Het is interessant te noteren dat zij zich voor de sadomasochistische scènes die zij speelden liet inspireren door dezelfde werktuigen die zij bij haar zware dagtaak nodig had. De overstap van de ene naar de andere sociale positie die zij in deze foto’s ensceneert was ook belangrijk in haar dagelijks leven, want zij ging bij voorbeeld vermomd als ‘lady’ met Munby mee op reis. We kunnen deze foto’s dus zien als een technologie die haar in staat stelde om van sociale status te veranderen, maar ook als een middel om na te gaan hoe je dat moest doen of om ideeën over die veranderingen vorm te geven.

Vier van deze foto’s werden door Pauline Boudry en Renate Lorenz in Normal Work opnieuw geënsceneerd. Door dit beeld in een context van een drag performance te reconstrueren en door te spelen met het historische en hedendaagse tijdskader, reflecteert deze film over het doorbreken van de sociale hiërarchieën van klasse, sekse en « ras » dat Hannah Cullwick ensceneerde, en dat zij duidelijk ook wilde, en stelt hij de vraag of dat vandaag veralgemeend werd tot een paradoxale eis op het gebied van arbeid.

Back to top

BIO

Terwijl elk van hen ook eigen projecten ontwikkelt, leggen Pauline Boudry en Renate Lorenz, die leven en werken in Berlijn, zich via verschillende media – film en video, fotografie, installaties, tentoonstellingen, colloquia, ateliers – samen toe op het (her)bekijken van archiefbeelden voor een nadere inzicht in het discours over gender en seks dat erin gevoerd werd en in welke mate dat zichtbaar gemanifesteerd werd. Zij voerden samen de regie van Normal Love, precarious sex, precarious work (Kunstlerhaus Bethanien, Berlin, 2007) en namen samen deel aan de tentoonstelling rond Magnus Hirschfeld : Sex Brennt (Berlijn, 2008). In 2009 organiseerden zij verscheidene tentoonstellingen: Bertha von Suttner Revisited, Harmannsburg; Everywhere, CGAC, Santiago de Compostela; N.O.Body, Swiss Institute, New York; Salomania, Les Complices, Zürich; Swiss Awards, Basel.

Back to top