EXIT

Beursschouwburg

1h

15/05 – 18:00
17/05 – 15:00 + 20:30
18/05 – 18:00
19/05 – 18:00
20/05 – 18:00
21/05 – 18:00
22/05 – 22:30
23/05 – 15:00 + 22:30
24/05 – 15:00 + 20:30

EXIT is een voorstelling en onderzoeksproject van Kris Verdonck en danseres-choreografe Alix Eynaudi in samenwerking met muzikant Rutger Zuyderveldt (Machinefabriek). Het vertrekpunt is een vraag: welke invloed kunnen wij in een klassieke theateropstelling uitoefenen op de zintuiglijke waarneming van de toeschouwer met het gebruik van alle media die het theater ter beschikking heeft? Een publiek komt naar het theater om iets te ondergaan, om iets mee te maken. Wat nemen onze hersenen aan prikkels op in het dagelijkse leven en waarin verschillen die prikkels van die in een voorstelling? In principe betreedt een toeschouwer de zaal in een toestand van openheid, ontvankelijkheid. De toeschouwer zit stil in zijn stoel in een donkere, verwarmde zaal. Fysiek wordt hij tot passiviteit gedwongen, mentaal bevindt hij zich in een veranderde staat van bewustzijn. Deze omstandigheden kunnen gemanipuleerd worden door bijvoorbeeld de duisternis vollediger te maken, de temperatuur in de zaal op te drijven of het comfort van de zetels te verhogen. In hoeverre kan een kunstenaar met theatrale middelen het (onder)bewustzijn van de toeschouwer bespelen? Ontdek het zelf in deze buitengewoon zintuiglijke voorstelling!

Concept
Kris Verdonck & Alix Eynaudi

Dans
Alix Eynaudi, Boglárka Börcsök

Dramaturgie
Marianne Van Kerkhoven

Muziek
Rutger Zuydervelt, Machinefabriek

Technische leiding
Jan Van Gijsel

Licht & techniek
Luc Schaltin

Kostuums
An Breugelmans

Presentatie
Kunstenfestivaldesarts, Beursschouwburg

Productie
A Two Dogs Company

Coproductie
Über Lebenskunst, een project geïnitieerd door de Kulturstiftung des Bundes in samenwerking met Haus der Kulturen der Welt (Berlijn)

Met de steun van
Vlaamse Overheid, Vlaamse Gemeenschapscommissie

Met dank aan
Dr. Jan Lehembre

Back to top

Zoektocht naar rust

In 1880 schreef Paul Lafargue, een Frans socialistisch politicus, journalist en schoonzoon van Karl Marx, het satirische traktaat Le droit à laparesse. Als Lafargue vandaag terugkeerde in onze almaar nerveuzer functionerende wereld, hij zou verbijsterd het hoofd schudden. Welke waarde hebben ontspanning, rust, stilte, slaap, luiheid nog in onze maatschappij? Zitten wij niet meer dan ooit gevangen in de dwangmatigheid van produceren en consumeren? Datzelfde kapitalisme waar Lafargue tegen ten strijde trok, heeft bovendien allerlei middelen gevonden om onze rust, ontspanning en luiheid te exploiteren. Wat wij in ons leven écht nodig hebben om tot rust te komen, zo schreef de Duitse auteur Heiner Müller, is een tijd die ‘frei ist von Konsum’. Het opeisen van die tijd is een subversieve daad, die de dwangmatigheid van het produceren en consumeren aantast.

Deze zoektocht naar rust staat centraal in EXIT, een voorstelling en een onderzoek van Kris Verdonck, theatermaker en beeldend kunstenaar, en Alix Eynaudi, danseres en choreografe, in samenwerking met muziek- en geluidmaker Rutger Zuydervelt (Machinefabriek). Zij vertrekken van een klassieke theateropstelling: een zaal met toeschouwers tegenover een podium waarop iets getoond wordt. Van daaruit willen ze nagaan welke invloed de verschillende media van het theater (licht, klank, beweging, taal, beeld, scenografie…) kunnen uitoefenen op de zintuiglijke waarnemingen en de mentale ingesteldheid van de toeschouwers. In hoeverre zijn kunstenaars in staat om met deze theatrale middelen het (onder)bewustzijn of het zenuwstelsel van de toeschouwers te bespelen?

EXIT
“To be or not to be (…)
To die, to sleep, no more (…)
To sleep! Perchance to dream (…)”
William Shakespeare, Hamlet, Act III, Scene I

Een publiek komt naar het theater om iets te ondergaan, om iets mee te maken. Wat nemen onze hersenen aan prikkels op in het dagelijkse leven en waarin verschillen die van de prikkels die we opdoen tijdens een voorstelling? In principe betreedt een toeschouwer de zaal in een toestand van openheid en ontvankelijkheid. De toeschouwers zitten geïmmobiliseerd op stoelen in het donker in een verwarmde zaal. Fysiek zijn ze gedwongen tot passiviteit, mentaal bevinden ze zich – door de concentratie die ze moeten opbrengen om het getoonde in zich op te nemen – in een veranderde staat van bewustzijn, namelijk een staat van aandacht die afwijkt van de dagelijkse mentale toestand (voor of na de voorstelling). Deze condities kunnen gemanipuleerd worden door bijvoorbeeld de duisternis vollediger te maken, de temperatuur in de zaal op te drijven, het comfort van de zetels te verhogen…

Maar welke zintuiglijke prikkels die op de scène geproduceerd worden, kunnen slaapverwekkend werken? Uit onze bioscoop- en televisie-ervaringen weten we dat geluid spanning kan opwekken; kunnen bepaalde geluiden ook een volledige ont-spanning provoceren? Zijn er bepaalde lichtsoorten die onze aandacht kunnen doen verslappen of zelfs uitschakelen? Hebben narratieve structuren meer impact op onze alertheid dan abstracte vormen (zoals dans of muziek) waarin herhaling een belangrijke rol speelt? Houden concrete conflicten, situaties of personages onze aandacht meer vast? Volgen wij een dramatische spanningsboog bewust of on(der)bewust? En wat met de taal die we wel proberen te begrijpen, maar die ook incantatie, bedwelming en roes met zich mee kan brengen? Naast het ontwikkelen van allerlei experimenten met deze theatrale parameters betrokken Verdonck en Eynaudi ook wetenschappers en parawetenschappers zoals slaapspecialisten, hersenonderzoekers en hypnotiseurs bij het werkproces.

Kris Verdonck: “Het fenomeen slaap staat in directe relatie tot kwaliteitsvol leven, leren, begrijpen, intellectuele en emotionele ontwikkeling. Maar net de slaap wordt resoluut ondergewaardeerd in de kapitalistische, fordiaanse tijden waarin we nu leven. Slapen wordt algemeen beschouwd als tijdverspilling. Slaap, op de manier waarop ik het nu bekijk, is iets anarchistisch, niet in destructieve zin maar gevaarlijk constructief. Tijdens ons onderzoek ontdekten we dat er twee verschillende soorten slaap bestaan: de eerste is de diepe slaap, waarin informatie die overdag werd vergaard en die moet worden onthouden, wordt opgeslagen op plaatsen die we achteraf makkelijk kunnen terugvinden. De tweede soort is de lichte slaap of REM-slaap, waarin we associaties en connecties maken om zaken beter te begrijpen en er nadien een mening over te kunnen vormen. Tijdens de slaap zijn onze hersenen met andere woorden continu bezig informatie te verzamelen, op alle niveaus. Als we de wereld rondom ons willen begrijpen, is slaap dan ook onontbeerlijk. Voor het nemen van belangrijke beslissingen willen we ‘er een nachtje over slapen’. De grap: Microsoft-werknemers werken tot 72 uur non-stop na elkaar en wat is het resultaat? Kijk maar naar de computers die ze maken. Dit klopt. Onze manier van leven en de huidige maatschappelijke organisatie beletten ons de tijd te nemen om te slapen en bijgevolg juiste beslissingen te nemen. Zonder slaap worden onze ideeën en onze kennis oppervlakkig, een massaproduct dat gemakkelijk opzij te schuiven is. Onze ideeën worden minder gevaarlijk. De contradictie die daaruit volgt, is prachtig: door niets te doen wordt de mens productiever en zijn kennis diepgaander, en worden we bijgevolg minder kwetsbaar in een wereld die ons overspoelt met informatie en keuzes.”

Back to top

De opleidingen die Kris Verdonck (1974) volgde – beeldende kunsten, architectuur en theater – weerspiegelen zich in het werk dat hij maakt: we kunnen zijn creaties situeren in het grensgebied tussen beeldende kunst en theater, tussen installatie en performance, tussen dans en architectuur. Als regisseur en beeldend kunstenaar heeft hij uiteenlopende projecten op zijn naam staan, onder andere 5 (2003), CatchingWhales Is Easy (2004), II (2005). De eerste STILLS, bestaande uit gigantische projecties, werden in september 2006 gecreëerd in opdracht van La Notte Bianca in Rome. In november 2007 creëerde hij de theatrale installatie I/II/III/IIII. In mei 2008 ging de grotezaalproductie END in première tijdens het Kunstenfestivaldesarts. Verdonck presenteert vaak combinaties van verschillende installaties/performances onder de vorm van VARIATIES. VARIATION IV, een parcours van zeven installaties, werd getoond tijdens het festival van Avignon 2008. In januari 2010 voltooide Kris Verdonck de ‘parcoursvoorstelling’ ACTOR #1, die drie variaties op het thema van chaos naar orde toont. K, a Society, een parcours van installaties geïnspireerd op het werk van Franz Kafka, ging in première op Theater der Welt 2010 in Essen, Duitsland. In 2011 volgden twee onderzoeksprojecten: TALK over taal, en EXIT, i.s.m. Alix Eynaudi, over theater als medium. In Z33, Huis voor actuele kunst in Hasselt liep gedurende vier maanden ook de solotentoonstelling EXHIBITION #1, in combinatie met het nieuwe werk EXOTE. In 2012 ging M,a reflection in première, een voorstelling met teksten van Heiner Müller, gespeeld door Johan Leysen en zijn digitale dubbel. De muzikale theatervoorstelling H, an incident (première Kunstenfestivaldesarts 2013) was een creatie voor grote zaal, geïnspireerd door Daniil Harms, met negen acteurs en een robotorkest op scène. In oktober 2014 ging UNTITLED in première in het Kaaitheater, een nieuwe solo voor de performer Marc Iglesias, en nu wordt ISOS verder ontwikkeld. Deze 3D video-installatie neemt de apocalyptische sciencefictionromans van J.G. Ballard als uitgangspunt.

Alix Eynaudi (1976) volgde een balletopleiding aan de Opera van Parijs alvorens ze bij verschillende klassieke dansgezelschappen danste. Ze schreef zich in bij P.A.R.T.S. in 1996, het jaar waarin de school haar deuren opende. Later danste ze zeven jaar bij Rosas, het gezelschap van Anne Teresa De Keersmaeker. Sinds 2005 maakt Eynaudi eigen werk, zoals de voorstelling Crystalll (2005), een samenwerking met Alice Chauchat; Supernaturel (2007); The Visitants (2008) en Long Long short long short (2009), in samenwerking met Agata Maszkiewicz;EXIT (2011) in samenwerking met Kris Verdonck, en Monique (2012). In 2015 zal Eynaudi haar nieuwste project Edelweiss creëren. Als performer is Eynaudi regelmatig te zien in het werk van het collectief Superamas, Kris Verdonck, Anne Juren en Boris Charmatz. Alix Eynaudi geeft ook workshops, o.a. bij P.A.R.T.S. (Brussel) en ImpulsTanz (Wenen).

Back to top