Exhibit B

Gesùkerk / Eglise Gesù

4, 5, 7, 8, 9/05 – 19:00 + 19:45 + 21:15 + 22:00
6/05 – 16:30 + 17:15 + 18:45 + 19:30
NL / FR / EN
45min
Hoog bezoek / Haute visite on 6/05 at 20:30

De provocerende locatievoorstellingen van Brett Bailey bevragen de machtsrelaties die onze postkoloniale wereld regeren. In mei creëert hij in Brussel het tweede luik van zijn Exhibit -reeks. Exhibit B is een expositie gebaseerd op de human zoos en de etnografische prenten uit de koloniale periode. In de Gesùkerk worden de toeschouwers uitgenodigd op een parcours van ‘tableaux vivants’, stille getuigen van hoe ‘de zwarte’ wordt afgebeeld. Van de ‘brave wilde’ uit Belgisch Congo tot de hedendaagse asielzoeker. Bailey doet voor zijn installatieparcours beroep op Belgische performers met Afrikaanse roots. Met begeleidende pancartes, net als in een museum, recreëert hij iconische beelden uit het collectief geheugen. Een treffende tocht doorheen een geschiedenis van clichés. We houden ervan, zo stelt hij, om ‘de ander’ in herkenbare kaders weer te geven, en op een vertrouwde, geconditioneerde manier te kijken naar ‘de verschillen’. Exhibit B roept ons op om de ander recht in de ogen te kijken.

Regie & vormgeving
Brett Bailey

Met
Anne-Céline Souma, Asanda Rilityana, Aurélie Lierman, Avril Nuuyoma, Bernadette Lusakalalu-Miezi, Berthe Tanwo Njole, Chris Nekongo, Christian Botale Molebo, Danny Muboti, Jessica Fanhan, Joseph Kusendila, Lambert Degbe, Marcellinus Swartbooi, Mamadou Bah, Michael Beukes, Muna Mussie

Productie & management Third World Bunfight
Barbara Mathers

Productie Brussel
Nadège Jibassia

Presentatie
Kunstenfestivaldesarts, KVS, Gesùkerk

Productie
Third World Bunfight (Kaapstad)

Internationale productie
UK Arts International (Worcester)

Coproductie
Kunstenfestivaldesarts, KVS (Brussel)

Met de steun van
Institut français

Met dank aan
UK Arts International, KVS, Koninklijk Museum voor Midden-Afrika, Pierre Buyssens, Entrakt

Foto's
AP.0.0.28466, collection RMCA Tervuren; anonymous photo, 1884; HP.1952.31.9, collection RMCA Tervuren; photo H.A. Shanu, no date

Back to top

Third World Bunfight

presenteert EXHIBIT B

Een creatie van Brett Bailey

De Engelse term ‘exhibit’ verwijst in een strafzaak of een burgerlijke rechtszaak naar het fysieke of documentaire bewijsmateriaal dat aangebracht wordt voor de jury. Dit voorwerp, document of artefact wordt ter inspectie aan de jury voorgelegd. Deze bewijsstukken worden in een rechtszaak doorgaans benoemd met letters om onderscheid te maken tussen de verschillende bewijsstukken: Exhibit A, Exhibit B, Exhibit C.

Etnografie en ras

Van het midden van de 19de eeuw tot aan de Tweede Wereldoorlog waren ‘human zoos’ of menselijke dierentuinen grote evenementen.

Tientallen miljoenen Europeanen en Amerikanen trokken naar deze pretparken van koloniaal vertoon en koloniale dominantie, waar mensen uit verre oorden tentoongesteld werden op afgebakende terreinen. Uit hun context gehaald en herleid tot curiositeiten werden deze ‘Wilden’ net boven de dieren gerangschikt in een wetenschappelijke classificatie waarbij het geïndustrialiseerde Westen aan het uiteinde van het spectrum, aan de top gepositioneerd werd.

Het waren de hoogdagen van de rassenclassificatie. Antropologen verdrongen elkaar om de ‘inheemse bevolking’ te analyseren en hun schedels af te meten tegen die van de ‘blanken’. Hun bevindingen ‘bewezen’ dat deze ‘primitieve’ volkeren lager stonden op de evolutionaire ladder, en dat werd op zijn beurt een wetenschappelijk argument om de kolonisatie van hun grondgebied te rechtvaardigen, hun culturen te vernietigen, en de inheemse bevolking te onderwerpen en in te lijven als slaven.

Tienduizenden schedels van de voorouders van de inwoners van de vrije wereld worden nog steeds bewaard in de ondergrondse gangen en kelders van de musea en de universiteiten van hun voormalige koloniale meesters.

Wedloop over Afrika

“Geen enkele valse vorm van filantropie of valse raciale theorie kan een zinnig mens ervan overtuigen dat het bewaren en overleven van een stam van Zuid-Afrikaanse ‘kaffers’... belangrijker is voor de toekomst van de mensheid dan de uitbreiding van de grote Europese naties en van het blanke ras in het algemeen. Niet voor de inheemse bewoner iets waardevols produceert ten dienste van het hogere ras, zal hij het morele recht verwerven om te bestaan.”Paul Rohrbach, German Thought in the World, 1912.

Op de conferentie van Berlijn (1884-1885) werd Afrika in grote lijnen verdeeld onder de Europese machten. Meerdere kolonies werden geratificeerd, onder andere Duits Zuid-West-Afrika (nu Namibië), Frans-Congo (nu Republiek Congo) en Kongo-Vrijstaat van Koning Leopold II (nu Democratische Republiek Congo). Het tijdperk van de grote imperiums was in volle bloei. ‘A place in the sun’ bracht nationale trots, status op globaal niveau, lebensraum en weelde. Ontsproten uit de 19de eeuwse evolutietheorie ging het dominante imperialistische geloof ervan uit dat de uitroeiing van ‘inferieure rassen’ noodzakelijk was om de wereld te zuiveren en de beschaving te laten triomferen.

Duits Zuid-West-Afrika

In Zuid-West-Afrika waren de Herero en de Nama twee van de meest gecentraliseerde en talrijkste volkeren. Systematisch en meedogenloos koloniseerde de Duitse koloniale administratie hen 15 jaar lang en eigende zich grote stukken van hun territorium en veestapel toe.

In 1904 vochten de Herero terug, maar ze werden verslagen bij de Slag van Waterberg. De Duitse militaire gouverneur vaardigde een vernietigingsbevel uit en tienduizenden Herero kwamen van dorst om in de woestijn of ze werden opgejaagd en neergeschoten. In de gedwongen werkkampen die na de oorlog werden opgericht, waren verkrachting en geweld schering en inslag, waardoor nog eens duizenden Herero en Nama stierven van uitputting, honger en ziekte. De poging om deze volkeren uit te roeien werd erkend als de eerste genocide van de 20ste eeuw.

De Congo-staten

Koning Leopold II stichtte de uitgestrekte Kongo-Vrijstaat ogenschijnlijk als een filantropische onderneming: om beschaving te brengen aan de onverlichte Afrikaanse bevolking en een einde te maken aan de lokale slavenhandel.

Die humanitaire waas verhulde de ware inzet: de plundering van de natuurlijke bronnen van de regio: hout, mineralen, ivoor en vooral rubber. Het bewind, ondersteund door de Force Publique, was gebaseerd op dwangarbeid. De dorpsbewoners werden gedwongen om bewindslieden en vertegenwoordigers van de concessiebedrijven te voorzien van vooraf bepaalde quota aan rubber en ivoor. Brutaal geweld werd ingezet om de opbrengst te maximaliseren. Moord, verkrachting, verminking, zweepslagen, vernieling van dorpen en ontvoering van vrouwen en kinderen waren wijdverspreid.

De combinatie van ziekte, hongersnood, slavernij, onderdrukking van rebellie en een gedaald geboortecijfer zorgt voor een geschat dodental tussen 5 en 13 miljoen.

Toen de machthebbers in Frans-Congo, aan de overkant van de Congorivier, het immense gewin van Leopold II zagen, voerden ze snel gelijkaardige systemen van uitbuiting in, met al even fatale gevolgen.

Auschwitz was de moderne industriële toepassing van een uitroeiingspolitiek waarop de Europese werelddominantie al sinds lang geschraagd was.”Svend Lindqvist in Exterminate all the Brutes, 1992.

Een eeuw later leven we nog steeds in een wereld die verscheurd wordt door denkbeelden gebaseerd op raciale verschillen en voorstellingen van ‘de Ander’.

Deze levende tentoonstelling van Afrikanen wil het publiek de gelegenheid geven om de grote verscheidenheid van mensen uit verschillende delen van het Afrikaanse continent in zich op te nemen en goed te kijken naar de verschillen. Om zo misschien tot een soort begrip te komen.

De neogotische Gesù Kerk in Sint-Joost-ten-Node, de armste gemeente van België, is de locatie voor Exhibit B. Brett Bailey koos deze locatie omdat ze geassocieerd wordt met asielzoekers en mensen die aan de rand van de maatschappij leven.

Sinds 2009 wonen in het achterliggende kloostergebouw – dat in een heel bedenkelijke staat is – meer dan honderd daklozen, mensen zonder papieren, Roma, enkele gestrande indignado’s en leden van een krakersbeweging.

Het Kunstenfestivaldesarts dankt Pierre Buyssens, de privé-eigenaar, en Dries Vanneste van Entrakt, de organisatie die het pand beheert, voor het gebruik van de kerk.

Het Namibische koor uit Exhibit B is samengesteld en opgeleid door Marcellinus Swartbooi, een componist uit Windhoek. Hij heeft een arrangement gemaakt van een collectie van traditionele gezangen, lamentaties, gezongen in Nama, Otjiherero, Oshiwambo, Tswana en isiXhosa.

Third World Bunfight (TWB) presenteert het werk van de Zuid-Afrikaanse artiest Brett Bailey: theaterproducties, installaties, opera… en performances op locatie.

Zijn karakteristieke, eigenzinnige en iconoclastische werk biedt een vergrootglas op de wereld, met oog en bijzondere aandacht voor het postkoloniale landschap van Afrika en de relaties tussen Afrika en het Westen.

Gedurende zijn zestienjarige bestaan heeft Third World Bunfight (TWB), met Barbara Mathers als manager, zowel zijn internationale aanwezigheid als zijn positie in de voorhoede van Zuid-Afrika’s podiumkunsten en performance weten te bestendigen. Het gezelschap beschouwt het als zijn missie om gelaagde, baanbrekende voorstellingen te maken die de schoonheid, de magie, de duisternis en de tragedie van onze wereld wil aftasten; het gaat telkens om producties die thema’s, verhalen en situaties op de voorgrond plaatsen die al te vaak genegeerd, onderdrukt of achteloos over het hoofd gezien worden.

Back to top

Brett Bailey is een theaterauteur, ontwerper, regisseur, festivalcurator en de artistiek directeur van Third World Bunfight.Hij werkte in Zuid-Afrika, in Zimbabwe, Oeganda, Haïti, het Verenigd Koninkrijk en Europa. Zijn succesvolle iconoclastische drama's, die de dynamiek van de postkoloniale wereld bevragen, omvatten Big Dada, Verdi's macbEth, iMUMBO JUMBO en Orfeus. Zijn performance-installaties omvatten Blood Diamonds: Terminal en Exhibits A & B. Hij regisseerde de openingsshow op de Wereldtop van Kunst en Cultuur in Johannesburg (2009), en van 2006 tot 2011 de openingsshows van het Harare International Festival of the Arts. Hij was curator van het enige Zuid-Afrikaanse openbare kunstenfestival, Infecting the City, in Kaapstad van 2008 tot 2011, en was voorzitter van de jury op de Prague Quadrennial 2011. Op dit ogenblik zetelt hij in de jury voor de NOW-awards voor muziektheater van het International Theatre Institute (ITI). Zijn werken worden tentoongesteld in heel Europa, in Australië en in Afrika, en sleepten verschillende prijzen in de wacht, met inbegrip van een gouden medaille voor design op de Prague Quadrennial 2007.

Back to top