De laatste nacht van de nachtman

Public space

Place Anneessens
15.17.18/05 > 22:00
16/05 > 22:00 & 00:00
Duration : +/-60’
Fr & Nl > Subtitles : Fr & Nl

Het Anneessensplein: een van de meest kosmopolitische buurten van Brussel, op een steenworp van het Zuidstation. Een pleisterplaats voor menselijke trekvogels, een onuitputtelijke bron van verhalen. Al vijf jaar lang ook een plek waar rond deze verhalen wordt gewerkt onder de titel De terugkeer van de zwaluwen.

Samen met enkele wijkbewoners en de Beursschouwburg begon Els Dietvorst aan een hoge vlucht in verschillende etappes die steevast worden afgesloten door een presentatie voor publiek. In de hoofdrol: buurtbewoners en toevallige passanten. De laatste nacht van de nachtman is een film over een playbacknacht die zich afspeelde in oktober 2002, een prent over het verlangen om een ander te zijn… Vergankelijke metamorfosen op groot scherm in open lucht.

Realisatie:

Els Dietvorst

Regie:

Els Dietvorst & Caroline Donnely

Scenario:

Els Dietvorst & Orla Barry

Acteurs:

Rachid Ajerrar, Yassin Bakdah, Calogero Genova, Reda Chebchoubi, Marine Chotteau, Ismaïl Dahabi, Miguel Devaux, David Godon, Bahman Homa, Kito Isimba, Marie-Louise Jacobs, Sarah Lefevre, Guilliane Mansard, Vincent Mercenier, Michel Puissant, Lara Aniela Radzki, Sylvie Van Molle, Flora Zoda, Kokou Zokli.

Assistentie:

Bindu Stuyck &Liesbet Vaes

Montage:

Hervé Brindel

Projectie:

vzw CinematiQ (CineMobiel)

Productie:

Firefly vzw (Bruxelles/Brussel)

Coproductie:

Beursschouwburg (Bruxelles/Brussel), CC Strombeek, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Vlaamse Gemeenschapscommissie, SIF, KunstenFESTIVALdesArts

Presentatie:

Beursschouwburg, KunstenFESTIVALdesArts

Back to top

De context: De Terugkeer van de Zwaluwen

In januari 1999 startte Els Dietvorst het multi-mediaproject De Terugkeer van de Zwaluwen in de Zuidwijk van Brussel, meer bepaald de Anneessenswijk. Het is een buurt die sinds 1920 niet meer uit de armoedeslop geraakt is.

Voor Els stond van bij het begin het begrip ‘communicatie’ centraal: ‘We zoeken naar een nieuwe artistieke vorm, een nieuwe taal om iedereen zoveel mogelijk te laten deelnemen en dit met alle mogelijke middelen. We analyseren communicatie, experimenteren met woord, beeld en klank en proberen het onzichtbare zichtbaar te maken.’

De Terugkeer van de zwaluwen concentreert zich ook intensief op het individu: er wordt geïnvesteerd in het menselijke en incultuur met inhoud. ‘De betrokkenheid en samenwerking met de deelnemer baseren zich op een wederzijds geven en nemen, op een collectief proces. Aan de basis daarvan ligt een zeker vertrouwen.’

Op dit moment zit De Terugkeer van de Zwaluwen al in de laatste fase: het maken van een ‘echte, echte’ film met 23 niet-professionele acteurs. ‘We hebben er bewust voor gekozen om in drie fases te werken, verspreid over vijf jaar. Enerzijds om te vermijden dat we zouden blijven vasthangen in het louter documentaire en anderzijds om het project de tijd te geven om zich in alle rust te ontplooien en te vermenigvuldigen.’

Een overzicht van de verschillende fases:

Fase 1 (oktober 1999)

Brussels is shaped like a heart/Rimbaud’s droom

Tijdens fase 1 maakten we een grondige studie van de wijk. Dit resulteerde in een documentaire afdruk van de wijk en zijn bewoners: een vijftal videoloops, miniconcerten en een tentoonstelling. Van bij het prille begin kozen we Arthur Rimbaud (1854-1891) als tekstleverancier. De schrijver maakte in deze wijk namelijk één van de meest hartstochtelijke periodes uit zijn leven mee.

Fase 2 (December 2001)

EAU!EAU!EAU!/De zoektocht naar het water

Voor fase 2 maakten we gebruik van artistieke vormen ‘zonder drempelvrees’. Met andere woorden: Protagonisten kozen vormen waarmee ze zelf vertrouwd waren.

Op 16 december 2001 presenteerden we tijdens een ‘Tableau total’ in Zaal ‘Metro’ onder de wijk de resultaten van dat jaar: 3 kortfilms, 2 videoloops, een magazine (Magazine 2) en ‘jukeboxstories’.

Fase 3/1 (2002)

Après le déluge/After the Flood/Na de zondvloed.

Iedereen heeft het recht op een ander leven.

Fase 3 loopt over drie jaar en bundelt de elementen uit de eerste en de tweede fase in een scenario, een draaiboek en een langspeelfilm. Samen met de wijk en de acteurs doorlopen we het hele proces van het maken van een film: het eerste jaar de voorbereiding, het tweede jaar het scenario en de personages, het derde jaar het effectieve filmen.

Fase 3/2

The last night of the nightman/Parade sauvage.

Het orgelpunt van het tweede jaar vond plaats op 31 oktober 2002: Halloween en een ‘Playbacknacht’. De acteurs kropen in de huid van een dubbelpersonage, bereidden al enkele scènes voor en toetsten dit aan een ‘live publiek’. Dit keer gebruikten we de BSBbis als filmdecor. De playback-ers vormden de achtergrond, het publiek fungeerde als figurant en de acteurs waren de protagonisten.

Playbacknacht: een droom

Iedereen verklaarde me voor gek: een nacht, een hele nacht! De acteurs twijfelden even of ik het meende. Maar toen het voor iedereen serieus bleek, gingen we ervoor, allemaal samen, ‘en masse’ naar de slachtbank. We waren goed getraind, goed voorbereid. We waren zenuwachtig, maar hadden vertrouwen en een doel: de ochtend halen, de scènes inblikken en tussendoor genieten.

Elk werkjaar van de zwaluwen eindigt in een zogenaamde ‘procesfilm’. Het proces van het hele jaar wordt getoetst aan een live publiek dat tegelijkertijd ook kan deelnemen. Deze totaalervaringen (‘tableau totals’) zijn één van de troeven van het project. Samen met de acteurs, een decor en een filmploeg kom je terecht in de schemerzone tussen realiteit en fictie, tussen droom en daad. Het is een ervaring die – als je lang genoeg blijft – beneveld, verward, verbaasd.

Het idee wordt meestal ingegeven door de wijk of de acteurs. Dit jaar was de keuze voor ‘playback’ evident. Van iedereen – klein en groot – kwam de vraag om eens in de huid van een ander te kruipen. In ons bureau hadden we al vijf Britney Spears-sen en twee Dalida’s meegemaakt. Een playbacknacht met een ‘open deelname’ en een groot publiek leek dus evident. Voor deze nacht hadden we via alle mogelijke kanalen reclame gemaakt: zo zijn we in de wijkorganisaties de hele opzet persoonlijk gaan uitleggen. Ongeveer een dertigtal mensen zijn er op afgekomen. De playback was open voor allen die de catwalk opwilden. Iedereen wilde wel eens in de huid van een ander kruipen, zichzelf in transformatie zien. Sommigen wilden een ster zijn voor één nacht, anderen schitterenden tijdens één act. En velen wilden een figurant zijn in een film. Ze transformeerden zich in de artiestenloges, waar ze werden ondervraagd over hun beweegredenen. Het publiek was talrijk aanwezig, maakte het allemaal mee, als figurant, als toeschouwer. Meegesleept, verdwaald, ontroerd.

Een ‘Playbacknacht’ werd dan ook in ons scenario van de ‘echte,echte’ film de laatste nacht, een nacht waarin alle personages mekaar ontmoeten. De vijf scènes en twee monologen die deze zomer werden voorbereid werden hier gespeeld.

Neem nu Victor en Camel. Ze ontmoetten elkaar in een carcrash. Sinds dat moment zijn ze onafscheidelijk. Victor, de yuppie die alles bezat, kampt met een identiteitscrisis. Camel ’Prince relax’, tracht hem te overtuigen van de ‘joi de vivre’. Sinds twee dagen toeren ze rond in Brussel. Ze belandden op een ‘Playbacknacht’, op zoek naar wat warmte. Sarah en Justina van hun kant maken er een werknacht van, teveel jongens zonder geld, denken ze. En er is ‘de nachtman’. Hij verlaat zelden zijn appartement. De laatste keer dat hij mensen had ontmoet, is lang geleden. Hij maakt kennis met Guiliane, die hem zijn toekomst voorspelt…

De vraag was: hoe krijgen we die scènes gespeeld (geluidsvrij) met een live publiek waar we de omvang niet van kenden en een catwalk vol playbacks? Een risico. De twee presentatoren Olivier en Vincent zouden de gastheren van dienst zijn: ze kondigden niet alleen de playbacks aan, maar hielden ook het publiek stil bij elke gespeelde scène, en ze deden dat groots. Om 21 uur gingen de deuren open en sloop de nacht binnen. Redbull en cola. De rest is history.

FILM: ’De laatste nacht van de nachtman’

De film is een driedimensionaal tableau. Er zijn de scènes, gespeeld door de acteurs, de playbackacts, en het publiek dat tegelijkertijd kijker en figurant is. De zwaluwenacteurs spelen een dubbelrol, ze zijn hun personage uit de ‘echte,echte film’ en vertolken ieder een playbackact.

De laatste nacht van de nachtman is een afdruk van deze ‘Parade Sauvage’, een nacht waarin totale schoonheid en kitsch elkaar aflossen, waar realiteit en fictie elkaar kruisen, waar dromen een kunst worden.

Fase 3/3

Karaoke/ De woestijn..EINDE

De ‘echte, echte’ film (Karaoke) draaien we in 2003. We verlaten Rimbaud bij zijn vlucht naar Afrika. Het moment dat hij alles achterlaat en probeert ergens anders een nieuw leven op te bouwen.

De vlucht en de marginaliteit zijn dan ook de twee grote thema’s van deze film.Het scenario is een ‘work-in-progress’, de repetities zijn nog volop aan de gang. De Anneessenswijk wordt het decor, de wijkbewoners de figuranten, de acteurs zijn de protagonisten. Elke draaidag wordt een feest! Première: december 2003.

Slotfase

Na vijf jaar wordt tijd uitgetrokken voor een terugblik en een reflectie. Het proces en de resultaten worden besproken en in een publicatie gegoten. Een laatste magazine bundelt de vier vorige. Rollen nooit gebruikte film worden uitgezocht en aaneengeregen. Samen met de acteurs werken we aan een laatste ‘Tableau Vivant’.

Met deze afdruk zullen we hopelijk rond kunnen trekken zodat het project ook buiten de wijk getoond kan worden. Inshallah!


Back to top